Aksamitny rozwód to określenie kojarzące się pozytywnie, tak samo jak np. aksamitny głos, czyli głos brzmiący przyjemnie, łagodnie i miękko. Nie budzi wątpliwości, że każdy proces rozwodowy, podobnie jak będący jego przyczyną kryzys związku, to doświadczenie trudne – często nawet bardzo. Można jednak podjąć kroki, które pozwolą zredukować szkody, a czasami nawet zupełnie ich uniknąć.
Spis treści:
Bezkonfliktowe rozstanie w świetle prawa
Co mówią przepisy?
Wiedza prawnicza a rozstanie bez zbędnych sporów
Przemyślane działania
Ułatwienia na trudnej drodze
Aksamitny rozwód w świetle prawa
W praktyce pytanie o aksamitny rozwód pojawia się często. Zwykle klienci zwracający się do adwokata o poradę prawną lub poprowadzenie ich sprawy przed sądem mają na myśli załatwienie kwestii związanych z rozwiązaniem małżeństwa w sposób szybki, kompleksowy i zgodny. Można zatem powiedzieć, że gdy mowa o aksamitnym rozwodzie, chodzi o tzw. rozwód za porozumieniem stron, zwłaszcza ze zgodnym wnioskiem o zaniechanie przez sąd orzekania co do winy rozkładu wspólnego pożycia.
Spojrzenie na verba legis
By sąd rozwodowy zaniechał orzekania o winie, konieczny jest zgodny wniosek małżonków (art. 57 § 2 k.r.o.). Wiąże on sąd, powodując nie tylko przyjęcie fikcji prawnej, że ani mąż, ani żona nie zawinili rozpadu małżeństwa, lecz także przyczyniając się do skrócenia postępowania dowodowego. Dzięki temu proces toczy się szybciej, zwłaszcza gdy żadna ze stron nie zdecyduje się na apelację.
Zgodne stanowisko małżonków przyspiesza postępowanie dowodowe i upraszcza wyrokowanie także wtedy, gdy chodzi o kwestie władzy rodzicielskiej i alimentów dla dzieci. Zaznaczmy, że sąd uwzględnia sporządzone na piśmie porozumienie rozwodzących się osób dotyczące wykonywania władzy rodzicielskiej i kontaktów, o ile odpowiada ono dobru dziecka (art. 58 § 1 k.r.o.). Wypracowanie takiego porozumienia przyczynia się do skrócenia postępowania dowodowego, a także ułatwia sądowi wydanie orzeczenia.
Trzeba w tym miejscu zaznaczyć, że – odmiennie niż w przypadku winy – strony nie mogą wnieść o zaniechanie przez sąd rozwodowy orzekania co do władzy rodzicielskiej i alimentów. Na zgodny wniosek małżonków sąd zaniecha jednak orzekania co do kontaktów z dzieckiem (art. 58 § 1b k.r.o.).
Zgodna postawa małżonków sprzyja także sprawniejszemu załatwieniu spraw majątkowych. Sąd rozwodowy, na zgodny wniosek zainteresowanych, może orzec w wyroku rozwiązującym małżeństwo (a zatem nie w odrębnym postanowieniu) o podziale wspólnego mieszkania bądź przyznaniu go jednej ze stron – pod pewnymi warunkami (zob. art. 58 § 2 k.r.o. i n. in fine). Kodeks pozwala także zwrócić się do sądu rozwodowego, by dokonał w wyroku podziału wspólnego majątku. Jest to możliwe, o ile przeprowadzenie takiego podziału nie doprowadzi do nadmiernego przedłużenia procesu (art. 58 § 3 k.r.o.). Taki „przyspieszony” podział pozwala np. uniknąć konieczności wszczęcia kolejnego postępowania – tym razem nieprocesowego – dotyczącego podziału majątku dorobkowego.
Oczywiście prawo pozwala na załatwienie spraw związanych z majątkiem wspólnym i innymi rozliczeniami między rozwodzącymi się stronami w drodze zawarcia odpowiednich umów (np. sprzedaży określonych przedmiotów i podzielenia się uzyskaną sumą). Sytuacja jest tu podobna jak przy dziale spadku albo zniesieniu współwłasności.
Wiedza prawnika a decyzja o aksamitnym rozwodzie
Aksamitny rozwód to rozwiązanie, które ma duży potencjał i może okazać się skutecznym remedium na toczące się nieraz – jak wskazuje doświadczenie praktyków – latami postępowania sądowe, nie tylko w sprawach o podział majątku wspólnego.
Pamiętajmy jednak, że żadna sprawa, czy to cywilna, czy małżeńska, nie jest identyczna. Dobro rodziny i dziecka sprawia, że konieczna jest refleksja, wgląd i dokładna analiza sytuacji. Jako adwokat kieruję się tu szczegółowym zbadaniem sprawy, zwracając uwagę na rozmaite – prima facie błahe – szczegóły, które często umykają klientom, zwłaszcza gdy ich związek i rodzina znajdują się w kryzysie.
Przemyślane działania
Każdy z małżonków dysponuje znaczną autonomią – może np. nie zgodzić się na zaniechanie orzekania o winie albo cofnąć wyrażoną już zgodę, nawet w instancji apelacyjnej. W różny sposób mogą zostać zredagowane umowy dotyczące podziału wspólnego majątku, a różne treści mogą znaleźć się także w porozumieniu dotyczącym kontaktów z dzieckiem.
Zadaniem adwokata jest zweryfikowanie lub przygotowanie projektów umów, pism procesowych czy innych dokumentów tak, aby interes jego klienta (a tym samym dobro dziecka) był chroniony w optymalny, adekwatny do sytuacji sposób. Przykładowo, przewidziane w umowie spłaty na rzecz strony, która nie otrzymuje domu czy innego wartościowego składnika majątku wspólnego, mogą przekraczać realnie ocenione możliwości finansowe i zarobkowe strony zobowiązanej do ich dokonania.
Zdarza się, że jedno z małżonków przecenia swoje możliwości zarobkowe i finansowe, będąc przekonanym, że „da sobie radę” (np. silny fizycznie mężczyzna jest przeświadczony, że zarobi znaczne sumy na budowach, zapominając o braku kwalifikacji albo o sytuacji na lokalnym rynku pracy).
Szczególnie ważnym zadaniem adwokata jako osoby niezaangażowanej osobiście w konflikt jest wychwycenie – np. w propozycjach ugodowych pochodzących od małżonka, który przez długi czas pozostawał nieustępliwy – niespójności lub niekonsekwencji. Kolejnym krokiem jest zrozumiałe i przejrzyste wyjaśnienie klientowi, dlaczego określone propozycje są niekorzystne (np. gdy chodzi o konsekwencje zaniechania orzekania o winie dla uprawnień alimentacyjnych z art. 60 k.r.o.).
By szybciej przejść trudną drogę
Na zakończenie warto zaznaczyć, że w naszym kraju nie jest de lege lata możliwe uzyskanie rozwodu w trybie pozasądowym. Zapewne wiesz, że w prasie i literaturze prawniczej pojawiają się co jakiś czas postulaty wprowadzenia rozwodu przed notariuszem bądź np. adwokatem.
Ponadto do Sejmu trafił projekt zmian w prawie umożliwiających w niektórych sytuacjach szybki rozwód przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego. Nie wiadomo jednak, czy projekt ten stanie się obowiązującym prawem. Tym samym obecnie nie wchodzi w grę rozwiązanie małżeństwa bez procesu sądowego.
Odrębną kwestią jest uznanie orzeczeń zagranicznych, które nie są wyrokami sądów. Niezależnie od specyfiki sprawy korzystanie z profesjonalnej pomocy pozwala na takie ukształtowanie postępowania (np. przez ugodowe załatwienie spraw majątkowych), aby toczyło się ono sprawnie, a dobro dzieci i inne istotne wartości były zabezpieczone w najlepszym możliwym stopniu.
