Argumenty do rozwodu mogą się kojarzyć przede wszystkim z pozwem. I rzeczywiście – zwykle to tam znajdują się najważniejsze twierdzenia, najlepiej (przynajmniej zdaniem powoda) świadczące o tym, że małżeństwo jest już związkiem istniejącym jedynie de iure. Dowiedzenie się, jakie przesłanki przemawiają za rozwodem, to z pewnością dobry pomysł.
Spis treści:
Jakie racje przemawiają za rozwiązaniem małżeństwa?
Spojrzenie na praktykę
Zadbajmy o dokumentację
Rozstanie za obopólną zgodą
Niezbędny wniosek
Dalsza perspektywa
Jakie argumenty do rozwodu mogą okazać się istotne?
Odpowiadając na pytanie o to, jakie argumenty do rozwodu są wartościowe merytorycznie, można zwięźle odpowiedzieć, że z pewnością będą to takie zdarzenia lub utrwalone sytuacje, które świadczą o tym, że w związku mamy do czynienia nie tylko ze zupełnym, ale i trwałym rozkładem pożycia małżeńskiego na wszystkich jego płaszczyznach (więź fizyczna (seksualna), gospodarcza, duchowa (uczuciowa)). Nie musi to być zdrada, tym bardziej dopuszczenie się przestępstwa.
Zaznaczmy, że ani k.r.o., ani inne ustawy nie zawierają nawet przykładowego wyliczenia przyczyn rozwodu. Takie rozwiązania były znane niektórym porządkom prawnym (np. rozwód dopuszczano tylko w razie cudzołóstwa), jednak współcześnie są rzadkością, przynajmniej w Europie i Ameryce.
Jak wskazuje doświadczenie specjalistów, do rozkładu pożycia mogą prowadzić bardzo różne zdarzenia. Wiele z nich łączy się z przemianami cywilizacyjnymi. Podkreślmy, że w świetle k.r.o. do orzeczenia rozwodu nie jest konieczne stwierdzenie winy którejkolwiek ze stron – podstawowe znaczenie ma obiektywny stan rzeczy. Sąd może po zbadaniu dowodów dojść do wniosku, że żadne z małżonków winy nie ponosi, a mimo to rozwód jest zasadny. Zwróćmy uwagę, że czym innym jest zaniechanie orzekania o winie z art. 57 § 2 k.r.o.
Jakie przesłanki mogą pojawić się w praktyce?
W grę wchodzą argumenty znane od wieków, np. zdrady, przemoc, marnotrawstwo, oddawanie się hazardowi, nadużywanie alkoholu (np. gdy cała rodzina funkcjonuje w pewnym sensie podporządkowana chorobie – zob. dotyczący alkoholizmu wysokofunkcjonującego wyr. SA w Poznaniu z 12 II 2020 r., I ACa 230/19). Towarzyszą im nowe patologie (pornografia w sieci, w tym tzw. pornografia twarda, zachowania seksualne typu „zdrada na odległość”, zażywanie „dopalaczy” albo leków opioidowych). Specyficzną – zwłaszcza gdy chodzi o przypisanie winy – kategorią, występującą od wieków, lecz dopiero od XIX-XX wieku dokładniej diagnozowaną i skutecznie leczoną, są choroby psychiczne, w tym szczególnie ciężkie (np. schizofrenia).
Gromadźmy to, co będzie potrzebne w sądzie
Doświadczenie prawnicze wskazuje, że szczególnie istotne jest zgromadzenie dowodów relewantnych dla twierdzeń tego, kto się na nie powołuje (np. zdjęcia, nagrania, dokumentacja szpitalna). Czasami trzeba z pomocą adwokata lub radcy prawnego przygotować swoiste archiwum o przemyślanej strukturze (listy, skany, pliki trzeba w pozwie czy odpowiedzi nań oznaczyć; wywód powinien być przejrzysty i zrozumiały dla sądu – dzięki temu jasne będzie, czego i w jaki sposób chcemy dowieść). Warto przedyskutować z prawnikiem mającym doświadczenie jako pełnomocnik procesowy kwestię świadków (o ile nimi dysponujemy). Pomyślmy o osobach, które są tzw. świadkami z widzenia (testes ex visu), nie zaś tylko ze słyszenia (testes ex auditu). Miejmy też na uwadze, że sąd interesuje, co świadek wie o faktach (por. art. 227 k.p.c.). Tym samym oceny moralne, wywody co do prawa czy np. ogólnikowe pochwały którejś ze stron jako świetnego rodzica, sumiennego pracownika itd., mają niewielkie znaczenie merytoryczne.
Jakie argumenty przedstawić do rozwodu bez orzekania o winie?
Przedstawienie argumentów prowadzących do orzeczenia rozwodu bez orzekania o winie często jest dobrym pomysłem. Dzięki temu proces może skończyć się szybciej, a rozwiązanie małżeństwa otworzy drogę do uporządkowania życia rodziny. Skupmy się na obiektywnej sytuacji, np. udokumentowaniu poważnej choroby małżonka, która uniemożliwia (mimo leczenia) wspólne życie (np. urojenia, epizody manii w chorobie afektywnej dwubiegunowej). Za rozwodem mogą przemawiać także bardziej prozaiczne, niezawinione sytuacje, np. ujawnienie się poważnych rozbieżności co do planów życiowych (np. ścieżki kariery, posiadanie dzieci, inwestowanie). Można tu mówić o tzw. niezgodności charakterów, postaw i temperamentów, nie tylko w sferze potrzeb i oczekiwań dotyczących życia emocjonalnego i intymnego. Nie zapomnijmy o wyraźnym zaznaczeniu, czy i dlaczego jeszcze mieszkamy z małżonkiem i czy prowadzimy razem dom (np. tylko dlatego, że wciąż szukamy nowego lokum albo zdecydowaliśmy się sprzedać jak najszybciej wspólną nieruchomość). Zwróćmy uwagę na sytuację dzieci. Pamiętajmy, że sąd ma obowiązek zarządzenia dowodu z przesłuchania obu stron; nie jest też możliwe oparcie się przezeń jedynie na uznaniu powództwa albo przyznaniu poszczególnych faktów (art. 431 i 432 k.p.c.).
Niezbędne oświadczenia
Kluczowe w praktyce jest uzyskanie zgody drugiej strony. Jest to conditio sine qua non zaniechania orzekania o winie (por. art. 57 § 2 k.r.o.). Sąd jest związany zgodnym żądaniem małżonków. Nie oznacza to jednak „rozwodu na życzenie”, bowiem sąd musi sprawdzić, czy rzeczywiście wystąpił rozkład pożycia mający charakter zupełny, a przy tym trwały (małżonkowie już nie wrócą do siebie). Sprawdza też m.in., czy rozwód nie zagraża dobru dziecka (zob. art. 56 § 2 i 3 k.r.o.). Gdy rozkład okaże się tylko czasowy, w grę wchodzi separacja. Jako adwokat, zwracam uwagę moich klientów na to, że zgoda z art. 57 § 2 k.r.o. może zostać cofnięta, póki nie zapadnie prawomocny wyrok.
Często uzyskanie zgody drugiej strony wymaga umiejętności negocjowania i przedstawienia argumentów dopasowanych do jej sposobu myślenia i motywacji (np. szybsze zakończenie postępowania, brak licznych rozpraw). I w tym zakresie pomocne okazują się wiedza i doświadczenie prawnika bądź mediatora. Ustalenie stanowiska obojga małżonków pozwala na opracowanie spójnej i realistycznej strategii dalszego działania – także gdy chodzi o alimenty, kontakty z dzieckiem i władzę rodzicielską.
Proces, wyrok i dalsza perspektywa
Pamiętajmy, że nasze oświadczenia złożone przed sądem mają wielkie znaczenie. Zawarte w prawomocnym wyroku rozstrzygnięcie co do winy jest ostateczne. Wobec tego np. brak orzeczenia o niej w sentencji pociąga za sobą powstanie fikcji prawnej braku winy obojga małżonków. Ustalanie jej w innych postępowaniach, np. gdy chodzi o wyłączenie od spadkobrania z art. 940 k.c. albo alimenty z art. 60 k.r.o., nie jest dopuszczalne. Tym samym dobór argumentów ma znaczenie wykraczające – i to bardzo daleko – poza postępowanie, w którym są one przedstawiane.
