Odpowiedź na pytanie, gdzie złożyć pozew o rozwód, ma znaczenie dla całego procesu, który ma zakończyć się wyrokiem rozwiązującym małżeństwo. Do rozpoczęcia postępowania niezbędna jest inicjatywa powoda, ujęta właśnie w formę szczególnego pisma procesowego, jakim jest pozew. Z pewnością warto znać aktualne uregulowania. Dzięki temu unikniemy pomyłek, a sprawa zakończy się szybciej.
Spis treści:
W jaki sposób przesłać pismo?
Rozpoczęcie procedury
Jakich formalności należy dopełnić?
Co mówi art. 41 k.p.c.?
Do którego sądu należy się zwrócić?
Pomoc prawna
Gdzie i jak złożyć pozew o rozwód?
Przydatne w praktyce, choć bardzo zwięzłe informacje o tym, gdzie i jak złożyć pozew o rozwód, można znaleźć np. na stronach internetowych sądów. Podstawowe wymogi formalne są podobne jak w innych sprawach cywilnych. Ich dochowanie jest ważne, bowiem sąd nie może – nawet jeśli jest to merytorycznie uzasadnione – rozpocząć procesu z urzędu. Odpowiada to zasadzie nemo iudex sine actore (łac. nikt nie może być sędzią [czyli prowadzić postępowania], gdy brak powoda).
Co należy zrobić, by zainicjować postępowanie?
Pozew rozwodowy trzeba przygotować na piśmie. Odmiennie niż w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, nie jest możliwe zgłoszenie powództwa ustnie do protokołu (zob. art. 466 k.p.c.). Pozew zawierający żądanie orzeczenia rozwodu powinien odpowiadać ogólnym wymogom stawianym pismom procesowym. Określono je w art. 126 k.p.c. (oznaczenie sądu, do którego kierowane jest dane pismo, podanie imion i nazwisk stron, podpis powoda itd.). Konieczne jest także zachowanie wymogów stawianych pozwom cywilnym. Wymienia je art. 187 k.p.c., wskazując, że powód powinien m.in. dokładnie określić, czego żąda od sądu (np. rozwiązania małżeństwa z orzeczeniem o wyłącznej winie pozwanego, zasądzenia alimentów na syna stron w wysokości 1 000 zł miesięcznie itd.). Szczególnie ważne jest wskazanie faktów, na których opieramy żądania (np. co wskazuje na trwały i zupełny rozkład pożycia i na to, że wystąpił on z winy pozwanego). Dobrym pomysłem jest opracowanie, np. z pomocą radcy prawnego albo adwokata, spójnej, elastycznej strategii działania, zwłaszcza że w pozwie można zawrzeć np. wniosek o zabezpieczenie powództwa, np. gdy chodzi o alimenty dla dzieci. Sporym wyzwaniem – zwłaszcza gdy kryzys małżeński rozwijał się przez lata – może okazać się także uporządkowane przedstawienie w pozwie poszczególnych twierdzeń faktycznych i dowodów na ich poparcie.
Jakich formalności należy dopełnić?
Pozew w dwóch egzemplarzach możemy złożyć osobiście, w biurze podawczym sądu, lub wysłać go pocztą (najlepiej zrobić to listem poleconym ze zwrotnym potwierdzeniem odbioru). Jak wskazuje art. 165 § 2 k.p.c., oddanie pozwu w położonej w Polsce placówce operatora pocztowego, który świadczy tzw. pocztowe usługi powszechne, jest równoznaczne z wniesieniem pisma do sądu. Aktualnie operatorem takim jest Poczta Polska. Takie same skutki ma oddanie pisma w zagranicznej placówce pocztowej operatora, który świadczy pocztowe usługi powszechne w jednym z krajów UE (art. 165 § 2 k.p.c.).
Nie wystarczy przesłanie np. skanu dokumentów na adres mailowy sądu. Niestety, wciąż nie jest możliwe także złożenie pozwu i innych pism rozwodowych drogą elektroniczną (z wykorzystaniem rządowego portalu e-Sąd można składać jedynie pozwy w elektronicznym postępowaniu upominawczym).
Pamiętaj o tym, by do pozwu dołączyć jego odpis, a także oryginał i kserokopię skróconego odpisu aktu małżeństwa (powinien być on aktualny, zatem nie może minąć więcej niż trzy miesiące od dnia wystawienia go w USC). Jeśli z małżeństwa urodziły się dzieci i są małoletnie, należy dołączyć także po dwa egzemplarze (oryginał i ksero) skróconych odpisów ich aktów urodzenia.
Powód ma także obowiązek opłacenia swojego pozwu. Gdy chodzi o sprawy rozwodowe, jest to opłata stała, wynosząca aktualnie 600 zł (art. 26 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Połowa tej opłaty, zatem 300 zł, będzie zwrócona przez sąd z urzędu, gdy rozwód zostanie orzeczony na zgodny wniosek małżonków bez orzekania o winie. Zwrot nastąpi jednak dopiero, gdy wyrok rozwiązujący małżeństwo „za porozumieniem stron” uprawomocni się.
Gdzie i jak złożyć pozew o rozwód w świetle art. 41 k.p.c.?
Pisząc o tym, gdzie należy złożyć pozew o rozwód, nie można przeoczyć szczególnie istotnej w praktyce kwestii. Jest nią pytanie o sąd właściwy do rozpoznania sprawy inicjowanej pozwem rozwodowym.
Który sąd wyda wyrok?
Zgodnie ze wspomnianym już art. 41 k.p.c., powództwo ze stosunku małżeństwa (zatem także powództwo rozwodowe lub np. o separację) trzeba wytoczyć przed sąd, w którego okręgu małżonkowie mieli swe ostatnie miejsce zamieszkania, jeżeli przynajmniej mąż bądź żona ma jeszcze w tym okręgu miejsce zamieszkania albo miejsce zwykłego pobytu. W przeciwnym razie właściwy będzie sąd miejsca zamieszkania pozwanego (zatem zgodnie z ogólną zasadą actor sequitur forum rei, zob. art. 27 k.p.c.). Gdyby i tej podstawy zabrakło, właściwy będzie sąd miejsca zamieszkania powoda. W każdej sytuacji chodzi o sąd okręgowy, a jego właściwość jest wyłączna. To, jakie rodzaje spraw rozpoznają sądy okręgowe, czyli ich właściwość rzeczową, m.in. w sprawach o prawa niemajątkowe (a takimi są sprawy rozwodowe), określa art. 17 k.p.c.
Dodajmy, iż miejsce zamieszkania osoby fizycznej to miejscowość (nie adres), w której ta osoba przebywa, mając przy tym zamiar stałego tam pobytu (art. 25 k.c.). Miejsca zamieszkania nie należy mylić z miejscem zameldowania. Zgodnie z art. 28 k.c., można mieć wyłącznie jedno miejsce zamieszkania. Pobyt czasowy, nawet dłuższy, np. ze względu na wyjazd do pracy za granicą, nie może być utożsamiany z pobytem stałym (zob. np. postanowienia SN z 15 listopada 2017 r., I CO 77/17, oraz z 7 stycznia 2009 r., II CO 25/08). Gdy małżonek odbywa karę pozbawienia wolności, za miejsce jego zwykłego pobytu, o którym mowa w art. 41 k.p.c., można by uznać miejsce położenia zakładu karnego (zob. postanowienie SN z 24 stycznia 2025 r., III CO 1489/24, w którego uzasadnieniu zaznaczono, że czym innym jest miejsce zamieszkania, a czym innym miejsce zwykłego pobytu).
Pomoc prawna
W trakcie całego postępowania cywilnego, czy to w sprawie rozwodowej, czy np. o podział majątku wspólnego, możesz korzystać z pomocy pełnomocnika. Jak wskazuje art. 86 k.p.c., nie musi być to adwokat lub radca prawny. Warto jednak pamiętać, że profesjonalista inaczej spogląda na sprawę – i to od samego początku. Dzięki jego wiedzy i braku zaangażowania w spór można zawrzeć w pozwie w pełni rzeczową, adekwatną do stanu sprawy argumentację i żądania, np. gdy chodzi o przeprowadzenie podziału majątku lub orzeczenie o sposobie korzystania ze wspólnego mieszkania, o którym mowa w art. 58 § 2 k.r.o. Prawnik zwróci również uwagę na rozmaite detale, np. w wypowiedziach świadków czy dokumentach, oraz niespójności pojawiające się czasem w opiniach biegłych. W konsekwencji może wystąpić do sądu o przeprowadzenie dodatkowej ekspertyzy czy też przygotować apelację lub zażalenie.
