Pytanie o to, jak długo po rozwodzie można ubiegać się o podział majątku, jest w pełni zrozumiałe, zwłaszcza że czynnik czasu odgrywa w prawie dużą rolę. Nie bez racji nasuwa się na myśl przedawnienie, zasiedzenie lub np. upływ różnego rodzaju terminów procesowych. Z pewnością dobrym pomysłem jest dowiedzenie się, co mówią przepisy i orzecznictwo.
Spis treści:
Czy roszczenie o podzielenie wspólnego mienia rozwiedzionych się przedawnia?
Ustawowe odesłania
Co mówi art. 220 k.c?
Istotne detale
Czas a uprawnienia
Szczególne roszczenie
Jak długo w świetle prawa można ubiegać się o podział majątku po rozwodzie?
Nie wiesz, jak długo po rozwodzie można ubiegać się o podział majątku? Aby odpowiedzieć na to ważne dla wielu klientów, zwracających się o pomoc sądową lub pozasądową do mojej kancelarii, pytanie, warto zwrócić uwagę na relacje zachodzące między kilkoma przepisami k.r.o. i k.c. W ten sposób dowiemy się, jak przedstawia się aktualny stan prawny.
Paragrafy i odesłania
Interesujący nas podział majątku jest skonstruowany od strony prawnej jako sui generis odpowiednik działu spadku. Nie bez powodu art. 46 k.r.o. stanowi, że w sprawach, które nie są unormowane w poprzedzających go artykułach dotyczących wspólności majątkowej, od chwili, w której ustała ta wspólność (np. orzeczono prawomocnie rozwód), do majątku objętego nią stosować należy przepisy o wspólności majątku spadkowego i o dziale spadku. To samo dotyczy podziału majątku wspólnego. Poszczególne przepisy spadkowe powinny być – jak wskazuje art. 46 – stosowane odpowiednio. Gdy spojrzymy na przepisy dotyczące działu spadku, dostrzeżemy, że odsyłają one do unormowań k.c. dotyczących zniesienia współwłasności ułamkowej (vide art. 1035 k.c.). Można zatem – za Jerzym Ignatowiczem i Mirosławem Nazarem – stwierdzić, że podział majątku wspólnego został za sprawą podwójnego odesłania (wpierw między k.c. i k.r.o., potem w ramach k.c.) poddany przede wszystkim przepisom regulującym zniesienie współwłasności w częściach ułamkowych.
Co mówi art. 220 k.c?
Warto zwrócić teraz uwagę na art. 220 k.c. Znajdzie on zastosowanie do spraw o podział majątku po rozwodzie ze względu na omówione przed chwilą odesłanie z art. 46 k.r.o. i art. 1035 k.c. Przepis ten expressis verbis stwierdza, że roszczenie o zniesienie współwłasności nie ulega przedawnieniu. Tym samym upływ nawet kilku czy kilkunastu lat od dnia, w którym ustała wspólność małżeńska, nie sprawia, że którykolwiek z małżonków traci możliwość wystąpienia z wnioskiem do sądu o przeprowadzenie podziału majątku wspólnego (zob. np. post. SN z 26 kwietnia 2013 r., II CSK 546/12). Doświadczenie prawnicze pokazuje jednak, że dzięki sprawnemu, przemyślanemu działaniu (np. wynegocjowaniu z pomocą adwokata umowy z byłym mężem czy żoną) można uniknąć wielu problemów, związanych np. ze zużyciem, zbyciem lub zniszczeniem poszczególnych składników wspólnego majątku.
Jak długo po rozwodzie można ubiegać się o podział majątku: spojrzenie na kilka szczegółów
Odpowiadając na pytanie o to, jak długo po rozwodzie można ubiegać się o podział majątku, wskazaliśmy, że ze względu na odesłania do art. 220 k.c. roszczenie o podział majątku wspólnego (tak samo jak roszczenie o zniesienie współwłasności w częściach ułamkowych) nie przedawnia się. Może się zatem wydawać, że czynnik czasu ma tu znaczenie drugorzędne. Czy tak rzeczywiście jest?
Kiedy upływ czasu jest doniosły prawnie?
Zwrotu wydatków i nakładów, o którym mowa w art. 45 § 1 k.r.o., dokonać można przy podziale majątku wspólnego. Wyjątkowo sąd może nakazać wcześniejszy zwrot, gdy przemawia za tym dobro rodziny (art. 45 § 2). Ponieważ wcześniejsze dochodzenie nakładów zależy od zgody sądu, roszczenie o ich zwrot nie przedawnia się, dopóki sąd nie podzieli majątku (aż do tego momentu nie rozpocznie się bieg przedawnienia). Rozliczenia dokonane zostaną wraz z podziałem majątku wspólnego rozwiedzionych. Jeśli zdecydowano się na umowny podział tego majątku bez rozliczenia nakładów z majątku wspólnego na osobisty (lub odwrotnie), roszczenia z tym związane – jako roszczenia majątkowe – podlegają przedawnieniu na ogólnych zasadach (art. 117 § 1 k.c.). Zasadą naszego systemu prawa jest przedawnienie roszczeń majątkowych; wyjątki muszą być przewidziane w ustawie, nie można przeprowadzać w tym zakresie wykładni rozszerzającej (zob. np. post. SN z 31 lipca 2020 r., V CSK 55/20).
Dłuższy upływ czasu między ustaniem wspólności a dokonaniem podziału może zatem pociągać za sobą niekorzystne skutki prawne, zwłaszcza że termin przedawnienia nie jest zbyt długi (w zasadzie jest to 6 lat, art. 118 k.c.). Przedawnić mogą się np. wchodzące w skład majątku wspólnego wierzytelności wobec osób trzecich. Czasami, gdy minie wiele lat, na horyzoncie może pojawić się perspektywa zasiedzenia nieruchomości w całości – czy to przez byłego małżonka, czy to przez osobę trzecią.
Niezależnie od sytuacji, zapewniam pomoc prawną w pełnym zakresie, m.in. gdy chodzi o opracowanie strategii działania w sprawach majątkowych związanych z separacją albo rozwodem. Możliwe są różne rozwiązania (np. sprzedaż niektórych składników majątku, spłaty, zamiana). Często udaje się uniknąć postępowania przed sądem i dzięki temu oszczędzić na czasie. By ustalić, jakie kroki podjąć w konkretnej sytuacji (np. jak zredagować umowę dotyczącą wspólnych nieruchomości), staram się dokładnie poznać oczekiwania klienta, a przy tym przeanalizować np. treść ksiąg wieczystych. Takie podejście sprawia, że na każdą sprawę można spojrzeć indywidualnie, unikając przeoczenia ważnych szczegółów.
Szczególne uprawnienie dotyczące majątku wspólnego
Na zakończenie warto dodać, że przedawnienie nie dotyczy przewidzianego w art. 43 § 2 k.r.o. żądania ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym. Brak przedawnienia nie wynika tym razem wprost z przepisów, jednakże specjaliści zajmujący się prawem rodzinnym wskazują, że żądanie to jest treścią prawa podmiotowego kształtującego. Takie prawa pozwalają na doprowadzenie do zmiany (przekształcenia) określonego stosunku prawnego. W efekcie zmienia się także sytuacja innego niż uprawniony podmiotu, który jest stroną tego stosunku (np. jeden z małżonków będzie miał udział w majątku wspólnym mniejszy niż ½).
Prawa kształtujące – tak samo jak roszczenie z art. 220 k.c. – nie ulegają przedawnieniu (zob. art. 117 k.c., a także uchwałę SN z 22 listopada 1972 r., III CZP 83/72, OSN 1973, nr 7-8, poz. 124). Pamiętajmy jednak, iż ustalenia nierównych udziałów nie można dochodzić, gdy nastąpił już podział wspólnego majątku. W postępowaniu o podział tego majątku żądanie oparte na art. 43 § 2 k.r.o. winno być zgłoszone już przed sądem pierwszej instancji (art. 383 zd. 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.; zob. np. post. SN z 27 maja 1998 r., I CKN 730/97).
