Pytanie: jak zachować się w sądzie na rozprawie rozwodowej – dotyczy spraw istotnych i to nawet nie w aspekcie stricte prawnym. Prawdą jest, że uchybienia w zakresie savoir-vivre’u czy pomyłki podczas zwracania się do sędziego nie prowadzą do przegrania sprawy. Mimo to nasza postawa, stosunek do sądu i sposób interakcji z innymi osobami na sali rozpraw mają znaczenie. Mogą np. służyć redukcji stresu i łagodzić konflikt.
Spis treści:
Co robić, gdy trzeba stanąć przed wymiarem sprawiedliwości?
Najważniejsze zasady
Deeskalacja konfliktu
Spojrzenie na prawo
Kilka słów o przepisach
Powaga i tajemnica
Jak powinieneś zachować się w sądzie na rozprawie rozwodowej?
Osoby, w których imieniu działam jako pełnomocnik procesowy, często pytają o to, jak mają zachować się w sądzie na rozprawie rozwodowej. Rzeczowe wyjaśnienia pozwalają na odpowiednie przygotowanie się, zwłaszcza że sprawy małżeńskie łączą się z reguły z silnymi emocjami i negatywnymi wspomnieniami.
Kilka kluczowych zasad
Przyjdź do sądu punktualnie i postaraj się mieć cały dzień do dyspozycji. Dzięki temu będziesz mógł skupić się na tym, co dzieje się w sądzie i co jest aktualnie ważne dla Ciebie i Twojej rodziny, a zwłaszcza dzieci. Wyłącz telefon – pomoże Ci to skupić uwagę. Jeśli możesz, zadbaj o schludny ubiór. Do każdego zwracaj się uprzejmie, bez przytyków czy podtekstów.
Jeżeli jesteś powodem, usiądź w ławie po prawej stronie (spoglądając z perspektywy stołu sędziowskiego). Pozwany siada po przeciwnej stronie. Jeśli nie wiesz, gdzie usiąść, zapytaj sędziego lub ławnika.
Pamiętaj o dowodzie osobistym. Zabierz także pozew i odpowiedź na niego. Do sądu zawsze zwracaj się słowami: „Wysoki Sądzie”. Na pytania odpowiadaj zgodnie z tym, co wiesz. Mów zwięźle, własnymi słowami, tak aby móc swobodnie się wysławiać i formułować wypowiedzi. Jeżeli czegoś nie wiesz albo zapomniałeś – powiedz o tym w trakcie przesłuchania. Gdy zeznajesz lub zwracasz się do sądu, wstań i spoglądaj w kierunku sędziego. Zachowanie pozycji stojącej to bardzo dawny zwyczaj, znany np. prawu rzymskiemu i staropolskiemu. W sądzie siedział ten, kto wykonywał jurysdykcję (miał władzę sądzenia, np. sędzia ziemski). Osoby podlegające jego władzy stały.
Doświadczenie pokazuje, że jest łatwiej, gdy na sali rozpraw są osoby, na których wsparcie i merytoryczną pomoc możesz liczyć. Weź pod uwagę, że sędzia będzie zadawał m.in. pytania dotyczące rozkładu pożycia. Ustalenie, czy rozkład taki występuje oraz czy jest trwały i zupełny, jest obowiązkiem sądu wynikającym z art. 56 k.r.o. Padną także pytania dotyczące sytuacji dzieci: tego, kto się nimi zajmuje, kto łoży na ich wychowanie oraz u kogo mieszkają.
Łagodzenie napięcia
Na ile to możliwe, zachowaj spokój w trakcie całej rozprawy, a także przed nią i po niej. Ani na sali rozpraw, ani na sądowych korytarzach nie daj się sprowokować. Nie reaguj na zaczepki, a tym bardziej nie zachowuj się prowokacyjnie. Wiem, że rozwód to trudny etap życia, jednak słowne przepychanki i docinki mogą co najwyżej doprowadzić do eskalacji konfliktu. W niektórych sytuacjach mogą nawet skutkować wymierzeniem przez sąd kary porządkowej. Jak wskazuje art. 49 Prawa o ustroju sądów powszechnych, chodzi tu o grzywnę do 3 000 zł albo karę aresztu do 14 dni.
Jak w świetle przepisów trzeba zachować się w sądzie na rozprawie rozwodowej?
Wyżej pisałam o tym, jak najlepiej zachować się w sądzie na rozprawie rozwodowej lub w innej sprawie cywilnej, gdy chodzi o przygotowanie oraz rozsądne, przewidujące podejście. Teraz chcę zwrócić Twoją uwagę na kilka przepisów. Dzięki temu dowiesz się, jakie wymogi prawne decydują o przebiegu rozpraw i obowiązkach poszczególnych osób.
Spojrzenie na regulacje procesowe
Posiedzenia otwiera, prowadzi i zamyka przewodniczący składu sędziowskiego. On też udziela głosu stronom i ich pełnomocnikom, upoważnia do zadawania pytań (np. świadkom bądź biegłym) oraz ogłasza orzeczenia (art. 155 § 1 k.p.c.). Przewodniczący może odebrać głos temu, kto przemawiając, nadużywa go. Może także uchylać pytania (np. Twojego małżonka), jeśli uzna je za niewłaściwe bądź zbyteczne (art. 155 § 2 k.p.c.). Dzięki temu na sali rozpraw nie panuje samowola.
Należy powstać z miejsca, gdy sąd wchodzi na salę i gdy ją opuszcza. Wstań także w czasie, gdy odbierane są przyrzeczenia, np. od świadków, gdy sędzia mówi do Ciebie lub gdy Ty mówisz do członków składu orzekającego. Przed przesłuchaniem sąd sprawdzi Twoją tożsamość na podstawie dowodu osobistego lub podobnego dokumentu. Przesłuchania odbywają się w miejscu przed stołem sędziowskim, tak aby możliwa była obserwacja ich przebiegu przez sędziego, strony i pełnomocników (zob. §§ 109 i n. Regulaminu urzędowania sądów powszechnych).
Jeśli np. odnosisz wrażenie, że któryś z członków składu jest do Ciebie negatywnie nastawiony (można to dostrzec np. po pewnych sygnałach niewerbalnych, mowie ciała itd.), porozmawiaj o tym z adwokatem. Jego wiedza pozwoli na podjęcie decyzji o ewentualnym wniosku o wyłączenie sędziego albo ławnika. Złożenie takiego wniosku wymaga solidnych podstaw. Zgodnie z art. 49 k.p.c. musi wystąpić sytuacja faktyczna, która mogłaby wywołać zasadną wątpliwość co do bezstronności danego sędziego w Twojej sprawie. Nie może być to jedynie subiektywne przeświadczenie.
Poufność i powaga
W sprawach małżeńskich regułą jest, że posiedzenia odbywają się przy drzwiach zamkniętych (art. 427 k.p.c.). Dzięki temu strony mogą wypowiadać się swobodnie i otwarcie, np. gdy chodzi o pożycie intymne. Oprócz stron i ich pełnomocników (np. radcy prawnego lub adwokata) na salę mogą wejść po dwie osoby zaufania oraz prokurator (art. 154 § 1 k.p.c.).
Przewodniczący składu może upomnieć tego, kto narusza spokój albo porządek czynności sądowych (np. zaczepia małżonka, przerywa przesłuchanie). Upomnieć można także osobę naruszającą powagę sądu. Jeśli upomnienie nie przyniesie efektu, sędzia może wydalić daną osobę z sali rozpraw (art. 48 § 1 Prawa o ustroju sądów powszechnych). Osobę, która bierze udział w sprawie (np. pozwanego), można wydalić z sali tylko wtedy, gdy wcześniej została uprzedzona o prawnych skutkach jej nieobecności przy czynnościach sądowych, lecz mimo to wciąż zachowuje się niewłaściwie (ibidem, § 2).
Jak widzisz, przygotowanie się i wiedza o tym, czego spodziewać się w toku procesu, ułatwiają przejście przez sprawę rozwodową. Pomocne jest także korzystanie z profesjonalnego wsparcia. Odmiennie niż różnego rodzaju doradcy, adwokat lub radca prawny może reprezentować Cię na rozprawach. Wyjaśni też, jak wygląda np. konfrontacja świadków albo jakie dowody sąd może pominąć (zob. art. 272 i 235² k.p.c.).
