Rozwód bez orzekania o winie a alimenty to kwestia mająca duże znaczenie zarówno dla małżonków, którzy dopiero myślą o wniesieniu pozwu rozwodowego, jak i dla osób już rozwiedzionych. Okazuje się, że treść wyroku rozwiązującego małżeństwo ma znaczenie nie tylko moralne. Warto zatem poświęcić nieco uwagi aktualnym unormowaniom prawa rodzinnego.
Spis treści:
Alimenty na współmałżonka
Istotny przepis
Obowiązki byłych partnerów
Świadczenia na rzecz potomstwa
Kiedy mamy do czynienia z obowiązkiem?
Rozwód bez orzekania o winie a alimenty na współmałżonka
Moje doświadczenie jako prawnika zajmującego się sprawami rodzinnymi i małżeńskimi pokazuje, że szczególne zainteresowanie wielu klientów budzi relacja między rozwodem bez orzekania o winie a alimentami na współmałżonka. By w zrozumiały i przejrzysty sposób wyjaśnić, co na ten temat mówi prawo, trzeba przeanalizować dwa powiązane ze sobą przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (k.r.o.). Dzięki temu uda się wskazać, jakie konsekwencje dla uprawnień alimentacyjnych ma zaniechanie przez sąd orzekania co do winy rozkładu pożycia.
Kluczowe unormowanie
Zwróćmy uwagę, że co do zasady sąd ma obowiązek orzekania o tym, czy i który z małżonków zawinił rozkład pożycia (art. 57 § 1 k.r.o.). Oczywiście postępowanie dowodowe może prowadzić do wniosku, że ani mąż, ani żona winy nie ponoszą. Nie jest to jednak – warto to podkreślić – to samo, co zgodne żądanie, by sąd zaniechał orzekania co do winy. O tym żądaniu mówi art. 57 § 2 k.r.o. Gdy małżonkowie zwrócą się zgodnie do sądu, ma on obowiązek zaniechania orzekania co do winy. W konsekwencji – i o tym wyraźnie mówi art. 57 § 2 – następują takie skutki, jakby nikt winy nie ponosił (jakby oboje małżonkowie byli niewinni). Jest to fikcja prawna braku winy.
Podejmując się np. przygotowania pozwu rozwodowego czy apelacji, staram się zawsze w zrozumiały i przejrzysty sposób wyjaśnić osobie, której zapewniam pomoc prawną, że przyjęcie przez sąd fikcji z art. 57 § 2 k.r.o. jest sprawą istotną, np. gdy chodzi o ustalenie nierównych udziałów w majątku wspólnym (art. 43 k.r.o.). Wyrok prawomocny ma nie tylko powagę rzeczy osądzonej (res iudicata z art. 366 k.p.c.), lecz także wiąże sądy i inne organy (art. 365 § 1 k.p.c.). Ustalanie winy w innych postępowaniach, poza procesem rozwodowym, nie jest dopuszczalne (postanowienie SN z 6 maja 1999 r., II CKN 304/98).
Dzięki wiedzy i doświadczeniu prawnika możesz świadomie decydować w sprawach szczególnie ważnych dla Ciebie i najbliższych, np. gdy chodzi o zgodę na propozycję drugiej strony, by złożyć wniosek z art. 57 § 2 k.r.o.
Kto i do czego będzie zobowiązany?
Wiesz już, że zaniechanie orzekania o winie stwarza fikcję jej braku, która wiąże także wtedy, gdy chodzi o kształt obowiązku alimentacyjnego między rozwiedzionymi.
Zwróćmy teraz uwagę, że zgodnie z art. 60 § 1 k.r.o. małżonek, którego sąd rozwodowy nie uznał za ponoszącego wyłączną winę, będący przy tym w niedostatku, może domagać się od drugiej strony alimentów. O winie kogokolwiek, tym bardziej wyłącznej, nie można mówić, gdy wiąże fikcja prawna z art. 57 § 2 k.r.o. Wysokość świadczeń w konkretnej sprawie będzie wynikać z usprawiedliwionych potrzeb osoby uprawnionej, a także z możliwości finansowych i zarobkowych zobowiązanego (art. 60 § 1 in fine k.r.o.).
Nie będą spełnione przesłanki zastosowania korzystnego dla małżonka niewinnego art. 60 § 2 k.r.o. Jedną z nich jest to, by jedna ze stron została uznana za wyłącznie winną rozkładu pożycia, a przecież art. 57 § 2 k.r.o. każe uznawać, że żadna ze stron nie zawiniła.
Gdy mamy do czynienia z rozwodem bez orzekania o winie, obowiązek z art. 60 § 1 k.r.o. wygaśnie, gdy uprawniony wstąpi w nowy związek małżeński (art. 60 § 3 zd. 1). Zastosowanie znajdzie także drugie zdanie art. 60 § 3, gdyż chodzi tam o obowiązek alimentacyjny obciążający małżonka, który nie został uznany za winnego rozkładu pożycia. W konsekwencji jego obowiązek wygasa także po upływie pięciu lat od daty rozwodu. W wyjątkowych sytuacjach sąd może przedłużyć ten termin, o ile zażąda tego osoba uprawniona (art. 60 § 3 in fine k.r.o.).
Rozwód bez orzekania o winie a alimenty na dzieci
Osoby zwracające się o pomoc prawną pytają również, co mówi prawo o rozwodzie bez orzekania o winie a alimentach należnym dzieciom. Warto poświęcić tej kwestii więcej uwagi.
Gdy chodzi o świadczenia dla byłego męża lub żony unormowane w art. 60 k.r.o., kwestia przypisania winy ma spore znaczenie. Czy tak samo jest, gdy chodzi o obowiązek zapewnienia środków utrzymania i wychowania dzieciom? Czy fikcja braku winy może wpłynąć na wysokość alimentów np. dla studiującego syna lub córki?
Kiedy mamy do czynienia z obowiązkiem?
Warto zaznaczyć, że zgodnie z art. 133 § 1 k.r.o. matka i ojciec mają obowiązek alimentowania dziecka, o ile nie jest ono w stanie utrzymać się samodzielnie. Obowiązek ten znika, jeśli majątek dziecka przynosi dochód wystarczający na pokrycie wydatków na jego wychowanie i utrzymanie (doświadczenie pokazuje, że w naszych realiach jest to sytuacja dość rzadka).
Jak widzisz, ustawodawca nie mówi nic o ewentualnym wpływie winy rozkładu pożycia małżeńskiego na obowiązek alimentacyjny wobec dziecka. Odrębną sprawą jest to, na ile niewłaściwe postępowanie jednego z rozwodzących się rodziców (np. związane z nałogiem) negatywnie wpłynęło na dziecko, sprawiając, że jego wychowanie wymaga więcej pracy i nakładów (np. na leczenie, psychoterapię itd.). Wówczas wzrasta zakres usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego, mających znaczenie dla wielkości świadczeń alimentacyjnych (art. 135 § 1 k.r.o.). Chodzi tu jednak o istniejące obiektywnie potrzeby, nie zaś o to, czy są one efektem zawinionego postępowania rodzica lub innej osoby.
To samo dotyczy zmiany wysokości świadczeń alimentacyjnych, ustalonych bądź w orzeczeniu sądowym, bądź w umowie. Znaczenie ma tu obiektywna zmiana sytuacji, np. po rozstrzygnięciu o alimentach na dzieci w wyroku rozwodowym (zob. mówiący o „zmianie stosunków”, stanowiący swego rodzaju klauzulę rebus sic stantibus art. 138 k.r.o.).
Jak widać, skorzystanie z art. 57 § 2 k.r.o. to sprawa niebagatelna, zwłaszcza gdy chodzi o uprawnienia alimentacyjne osoby rozwiedzionej. Za punkt wyjścia warto przyjąć uzyskanie całościowej, fachowej informacji i porady (nie tylko w obszarze stricte prawnym). Dzięki temu będzie możliwe dokładne, wieloaspektowe przeanalizowanie potencjalnych ścieżek działania i opracowanie z pomocą profesjonalisty efektywnej strategii działania, chroniącej dobro rodziny i dzieci.
