Jeśli zadajesz sobie pytanie, czy warto zmienić nazwisko po rozwodzie, np. w związku z już uzyskanym prawomocnym wyrokiem rozwiązującym małżeństwo, przygotowaliśmy dla Ciebie tekst, w którym wskazujemy na praktyczne konsekwencje decyzji o powrocie do wcześniej używanego nazwiska. Zwracamy także uwagę na prawne wymogi skutecznego dokonania takiej zmiany.
Spis treści:
Kiedy skorzystanie z uprawnienia przewidzianego w art. 59 k.r.o. ma sens?
Jakie przesłanki wchodzą w grę?
Jakie przepisy znajdą zastosowanie?
Szczegóły istotne w praktyce
Człowiek – istota społeczna
Prawo, a nie obowiązek
Czy można i warto zmienić nazwisko po rozwodzie?
Moje doświadczenie jako adwokata zajmującego się prawem rodzinnym i małżeńskim wskazuje, że odpowiedź na pytanie o to, czy warto zmienić nazwisko po rozwodzie, wymaga zastanowienia i namysłu. Bardzo dobrze widać tu znaczenie dokładnej analizy położenia klienta, który zwraca się do prawnika o poradę lub np. o pomoc w załatwieniu sprawy przed kierownikiem Urzędu Stanu Cywilnego (USC). Sądzę, że punktem wyjścia powinno być podkreślenie, że w naszym prawie powrót do nazwiska noszonego przed zawarciem małżeństwa nie następuje „automatycznie”, np. wraz z uprawomocnieniem się wyroku rozwodowego. Nie jest on także wymagany przepisami. Dotyczący omawianej przez nas kwestii art. 59 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (dalej: k.r.o.) stwarza jedynie uprawnienie po stronie osoby, która w rezultacie zawarcia małżeństwa zmieniła dotychczasowe nazwisko. Świadczą o tym użyte w art. 59 słowa: „małżonek (…) może”.
Jakie racje warto wziąć pod uwagę?
W niektórych sytuacjach skorzystanie z uprawnienia przyznanego przez art. 59 k.r.o. może być jednym z elementów symbolicznego odcięcia się od przeszłości oraz od trudnych i bolesnych przeżyć. Powrót do wcześniejszego nazwiska często okazuje się trafną decyzją, gdy rozwiedziony małżonek – zwłaszcza gdy rozwód orzeczono z winy drugiej strony – nie chce być z nią kojarzony. Zmiana może stanowić także oznakę odnowy, przemiany i gotowości na budowanie nowych relacji, nie tylko w perspektywie kolejnego małżeństwa.
Decyzji o zmianie nie należy jednak podejmować pochopnie, zwłaszcza pod wpływem impulsu i emocji (np. zaostrzenia się konfliktu między byłymi małżonkami w związku z kontaktami z dzieckiem). Doświadczenie prawników zajmujących się reprezentacją w sprawach rozwodowych pokazuje, że pozostanie przy nazwisku z okresu trwania małżeństwa może okazać się lepszym rozwiązaniem. Chodzi tu np. o sytuacje, gdy rodzic po rozwodzie chce mieć takie samo nazwisko jak dzieci z małżeństwa bądź gdy z nazwiskiem łączy się ugruntowana pozycja zawodowa lub cenna marka osobista. Z pewnością wiesz, że nazwisko, podobnie jak imię, indywidualizuje i identyfikuje człowieka jako istotę żyjącą w społeczeństwie. O jego znaczeniu świadczy uznanie go za jedno z dóbr osobistych człowieka. Mówi o tym jasno art. 23 k.c., wymieniając je tuż po tak cennych dobrach jak wolność, cześć i swoboda sumienia.
Klientom zainteresowanym pomocą prawną zapewnianą przez moją kancelarię zwracam także uwagę na kwestie z pozoru banalne, lecz istotne. Ze zmianą nazwiska wiąże się konieczność wymiany szeregu dokumentów, takich jak dowód osobisty, prawo jazdy czy paszport. Dawne nazwisko figuruje także w różnego rodzaju umowach i rejestrach publicznych, np. w KRS. Tym samym zmiana z art. 59 k.r.o. to decyzja, którą trzeba starannie i całościowo rozważyć. Dzięki pomocy profesjonalisty udaje się uniknąć zbędnych strat czasu związanych np. z załatwianiem spraw administracyjnych.
Decyzja o tym, czy zmienić nazwisko po rozwodzie w świetle prawa
Zastanawiając się nad tym, czy warto zmienić nazwisko po rozwodzie, zwróciliśmy już uwagę na motywacje, które w konkretnej sytuacji mogą przemawiać za taką decyzją. Wskazaliśmy także na mające niebagatelne znaczenie praktyczne konsekwencje powrotu do nazwiska noszonego przed zawarciem małżeństwa zakończonego rozwodem. Warto zwrócić również uwagę na aspekty stricte prawne. Dzięki temu zyskasz pełny obraz sytuacji i możliwości działania.
Szczegóły przydatne w praktyce
Odnosząc się do wspomnianego już art. 59 k.r.o., trzeba zaznaczyć, że de lege lata termin na złożenie oświadczenia powodującego powrót do uprzednio noszonego nazwiska został znacznie przedłużony. W poprzednim stanie prawnym były to jedynie 3 miesiące, obecnie jest to aż rok. Termin ten należy liczyć od chwili, w której wyrok rozwodowy uprawomocnił się (zatem nie od daty jego wydania). Do złożenia oświadczenia jest uprawniony jedynie małżonek, który wskutek wstąpienia w związek zmienił dotychczas noszone nazwisko. Chodzi tu zarówno o męża, jak i o żonę. Conditio sine qua non skorzystania z uprawnienia z art. 59 k.r.o. jest złożenie oświadczenia przed kierownikiem USC bądź przed polskim konsulem. Dopuszczalny jest jedynie powrót do nazwiska noszonego bezpośrednio przed wstąpieniem w związek małżeński. Nie zawsze będzie to nazwisko panieńskie, np. gdy dana osoba zawarła już wcześniej małżeństwo lub zmieniła nazwisko rodowe w trybie administracyjnym.
Prawo a tożsamość
Zmiana nazwiska może mieć poważne konsekwencje w obrocie prawnym. Nie chodzi tu jedynie o konieczność wyrobienia nowego dowodu osobistego albo prawa jazdy. Przykładowo, dla skutecznego doręczenia pisma sądowego w ramach doręczenia zastępczego (art. 139 § 1 k.p.c.) konieczne jest doręczenie na aktualne nazwisko osoby, do której dane pismo jest adresowane (uchwała SN z dnia 16 lutego 2017 r., III CZP 105/16). Ponieważ nazwisko wraz z imieniem indywidualizuje i identyfikuje człowieka (np. przedsiębiorcę będącego osobą fizyczną, zob. art. 43⁴ k.c.), posłużenie się nim jest potrzebne do zawierania umów i dokonywania innych czynności prawnych. Chodzi tu o – jak zaznaczył SN w cytowanej uchwale – nazwisko aktualne, oficjalne, czyli nazwisko wpisane w akcie stanu cywilnego.
Uprawnienie, nie obowiązek
Na zakończenie warto dodać, że były małżonek nie może żądać, by druga strona zmieniła nazwisko na noszone przed zawarciem z nim małżeństwa. Nie ma przepisów, które pozwalałyby na nakazanie, np. przez sąd rodzinny, zmiany nazwiska osobie rozwiedzionej (zob. np. postanowienie SN z dnia 2 lutego 1978 r., IV CZ 11/78 oraz wyrok SA w Katowicach z dnia 6 sierpnia 2019 r., V ACa 147/18).
Znajomość swych praw i obowiązków – zapewniona np. dzięki korzystaniu z wiedzy prawnika-praktyka – pozwala na uniknięcie zbędnych procesów sądowych. Umożliwia także roztropne planowanie i podejmowanie optymalnych w danym czasie i sytuacji decyzji.
