Konsekwencje prawomocnego wyroku rozwodu z orzeczeniem o winie są istotne dla dalszego życia byłych małżonków. Szczególne znaczenie ma wydźwięk moralny orzeczenia i jego odbiór w środowisku rozwiedzionych osób. Oprócz tego orzeczenie niesie ze sobą specyficzne konsekwencje stricte prawne. W związku z tym z pewnością warto wiedzieć, co wynika w tej kwestii z przepisów.
Spis treści:
Konsekwencje przypisania przez sąd odpowiedzialności za rozpad małżeństwa
Prawo i moralność
Kwestie majątkowe
Świadczenia z art. 60 k.r.o.
O co możesz zwrócić się do sądu?
Nierówne udziały i art. 43 k.r.o.
Na co zwrócić uwagę, gdy chodzi o rozwód z orzeczeniem o winie i jego konsekwencje prawne?
Moje doświadczenie zawodowe w obszarze prawa rodzinnego dowodzi, że rozwód z orzeczeniem o winie i jego konsekwencje prawne budzą zainteresowanie wielu osób, które stanęły w obliczu kryzysu małżeńskiego. Omówienie aktualnych regulacji pomoże w lepszej orientacji w sprawach rodzinnych, pozwalając na podejmowanie przemyślanych decyzji.
Na styku prawa i moralności
Co prawda w Polsce dominują rozwody bez orzekania o winie, jednak zdarzają się sytuacje, gdy w interesie jednego z małżonków (a pośrednio także dzieci) leży ustalenie przez sąd, że druga strona jest winna rozkładu pożycia. Ma to znaczenie moralne, zwłaszcza że wyrok powinien opierać się na dokładnym zbadaniu dowodów. Przypisanie winy oznacza stwierdzenie, że małżonek nie postępował właściwie, naruszając swe obowiązki wysłowione w art. 23 k.r.o. Przepis ten mówi o obowiązku wzajemnej wierności, pomocy oraz wspólnego pożycia. Mąż i żona powinni także współdziałać dla dobra rodziny, którą założyli.
Warto pamiętać, że prawomocne orzeczenie ma powagę rzeczy osądzonej między stronami procesu (art. 366 k.p.c.). Wiąże ono także sądy i inne organy administracji publicznej (art. 365 § 1 k.p.c.). Tym samym dowodzenie, kto ponosi winę za rozkład pożycia w innych postępowaniach niż proces rozwodowy (np. gdy chodzi o władzę rodzicielską albo kontakty z dzieckiem), nie będzie już możliwe. Szczególnie ważne jest przedstawianie w trakcie postępowania rozwodowego – i to już w pierwszej instancji – dowodów dających całościowy obraz sprawy. Widać tu walor fachowej pomocy prawnika, który dzięki swej wiedzy i doświadczeniu potrafi przejrzyście, zwięźle i rzeczowo argumentować swoje racje, np. w pozwie lub apelacji.
Rozwód z orzeczeniem o winie – jakie są jego konsekwencje prawne, gdy chodzi o sprawy majątkowe?
Odnosząc się do rozwodu z orzeczeniem o winie i jego konsekwencji, zwróciliśmy uwagę na aspekt moralny oraz znaczenie prawomocnego wyroku dla innych postępowań. Czas zająć się przepisami dotyczącymi kwestii finansowych. Dzięki temu przedstawienie praw i obowiązków byłych małżonków będzie pełniejsze.
Zawinienie a świadczenia alimentacyjne
Trzeba podkreślić, że przypisanie winy jednemu z małżonków nie ma znaczenia dla wysokości alimentów należnych dzieciom. W tym przypadku kluczowe są potrzeby uprawnionego oraz możliwości zarobkowe i majątkowe zobowiązanego (art. 135 § 1 k.r.o.). Tym samym nie jest możliwe „karne” podwyższenie alimentów należnych dziecku od rodzica, który został uznany za winnego rozpadu małżeństwa. W niektórych przypadkach (np. znęcanie się, poważne zaniedbania) w grę mogą jednak wchodzić roszczenia odszkodowawcze i o zadośćuczynienie.
O co możesz zwrócić się do sądu?
Odnosząc się do art. 60 k.r.o., warto wskazać, że stwarza on uprawnienie rozwiedzionego małżonka, którego sąd nie uznał za wyłącznie winnego rozpadu pożycia, do żądania od drugiej strony środków utrzymania. Mamy tu do czynienia z tzw. obowiązkiem alimentacyjnym zwykłym. Wysokość świadczeń określają z jednej strony usprawiedliwione potrzeby osoby uprawnionej, a z drugiej możliwości majątkowe i zarobkowe osoby zobowiązanej (art. 60 § 1 k.r.o.). Konieczne jest także, aby uprawniony znajdował się w niedostatku.
Jeśli wina została przypisana tylko mężowi bądź tylko żonie, sąd na żądanie strony niewinnej może zdecydować, że osoba wyłącznie winna ma obowiązek przyczyniania się do zaspokajania potrzeb byłego małżonka, nawet jeśli ten nie znalazł się w niedostatku. Obowiązek ten aktualizuje się, o ile rozwód wywołał istotne pogorszenie położenia materialnego strony niewinnej (art. 60 § 2 k.r.o.). Małżonek niewinny cieszy się zatem wzmocnioną ochroną prawną. Z tego względu w literaturze i orzecznictwie mówi się o rozszerzonym obowiązku alimentacyjnym. Ratio legis stanowi tutaj ochrona słabszej strony, którą często jest kobieta. Z pewnością postawa małżonka niewinnego, realizującego poprawnie swe obowiązki, zasługuje na aprobatę (zob. wyrok TK z dnia 25 października 2012 r., SK 27/12).
Obowiązek z art. 60 k.r.o. gaśnie, gdy uprawniony ponownie zawrze małżeństwo (art. 60 § 3 k.r.o.). Mimo to, jeśli zobowiązanym jest małżonek, któremu sąd rozwodowy nie przypisał winy, wspomniany obowiązek wygasa także po upływie pięciu lat od daty orzeczenia rozwodu. Termin pięcioletni może być na żądanie osoby uprawnionej przedłużony przez sąd, ale tylko w wyjątkowych okolicznościach (art. 60 § 3 k.r.o.). Orzeczenie dotyczące alimentów z art. 60 k.r.o. może być zmienione w oparciu o art. 138 k.r.o. Nie budzi wątpliwości, że zmiana stanu faktycznego wymaga swoistej aktualizacji wyroku lub umowy dotyczącej alimentów (wyrok SN z dnia 3 października 2000 r., I CKN 945/00). Nie narusza to jednak powagi rzeczy osądzonej, także gdy chodzi o orzeczenie co do winy zawarte w sentencji wyroku rozwodowego.
Nierówne udziały w majątku wspólnym
Na zakończenie warto wskazać, że przypisanie winy może mieć pośrednie znaczenie przy ustalaniu nierównych udziałów w majątku objętym wspólnością (zob. art. 43 § 2 k.r.o.). Za takim ujęciem przemawia przede wszystkim to, że z zawinionym postępowaniem (np. romansami) często łączy się brak przyczyniania się do powstania majątku wspólnego, a nawet jego uszczuplanie.
Zgodnie z art. 43 § 2 k.r.o. ustalenie nierównych udziałów jest możliwe, gdy wystąpią „ważne powody”. Jest to określenie ogólne, pozbawione definicji ustawowej. Takie podejście ustawodawcy jest zabiegiem celowym. Dzięki niemu udaje się uniknąć zbędnej kazuistyki, prowadzącej do rozstrzygnięć szkodliwych dla dobra rodziny. Z pewnością za „ważny powód” można uznać uporczywe albo rażące naruszanie przez małżonka obowiązków względem rodziny bądź trwającą dłuższy czas, zawinioną separację faktyczną (zob. uzasadnienie postanowienia SN z dnia 27 czerwca 2003 r., IV CKN 278/2001).
Prawne konsekwencje orzeczenia rozwodu z winy męża bądź żony mogą okazać się poważne. Warto znać swoje prawa i korzystać z wiedzy specjalistów. Dzięki temu uda się uniknąć zbędnych szkód, stresu i strat czasu.
