Przykładowe kontakty z dzieckiem po rozwodzie to zagadnienie bardzo istotne. To, w jaki sposób i w jakiej atmosferze będą odbywać się kontakty rodzica, u którego syn lub córka nie mieszka na stałe, ma zasadnicze znaczenie dla dobra dziecka, wpływając na jego prawidłowy rozwój – nie tylko w aspekcie więzi z ojcem i matką.
Spis treści:
Spotkania po ustaniu małżeństwa
Spojrzenie na przepisy
Szczególne relacje
Wspólne ustalenie formy kontaktu
Jak spotkania i odwiedziny mogą wyglądać w praktyce?
Przemyślane rozwiązania
Przykładowe kontakty z dzieckiem po rozwodzie w świetle k.r.o.
To, jak mogą wyglądać przykładowe kontakty z dzieckiem po rozwodzie, budzi zainteresowanie wielu osób zwracających się do mnie o pomoc prawną, np. gdy chodzi o reprezentację w toku sprawy dotyczącej władzy rodzicielskiej. De lege lata (zgodnie z obowiązującym stanem prawnym) kwestii kontaktów z dzieckiem po rozwiązaniu małżeństwa dotyczy m.in. art. 58 k.r.o. (Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego).
Co mówi ustawa?
W wyroku rozwodowym sąd ma obowiązek rozstrzygnąć m.in. o interesujących nas kontaktach. Jest przy tym zobowiązany do uwzględnienia sporządzonego na piśmie porozumienia małżonków dotyczącego wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywania kontaktów z synem lub córką już po prawomocnym rozwodzie. Art. 58 § 1 k.r.o. warunkuje jednak uwzględnienie takiego porozumienia jego zgodnością z dobrem dziecka. Ocena w tym zakresie należy do sądu.
Jeśli brak jest porozumienia, sąd – bacząc na prawo dziecka do bycia wychowywanym zarówno przez ojca, jak i matkę – podejmuje decyzje w zakresie wykonywania władzy rodzicielskiej oraz kontaktów na czas po rozwodzie (art. 58 § 1a k.r.o.). Gdy strony zgodnie o to wniosą, sąd zaniecha orzekania co do kontaktów (art. 58 § 1b k.r.o.). Dzięki temu rodzice dysponują sporą dozą autonomii, zwłaszcza gdy chodzi o szczegóły organizacyjne. Brak orzeczenia co do kontaktów może okazać się trafnym rozwiązaniem np. wtedy, gdy nastoletnie dziecko jest już dojrzałe w stopniu pozwalającym na samodzielne ustalenia dotyczące terminów i form kontaktów z rodzicem, z którym nie mieszka, lecz np. chętnie spędza wspólnie czas, rozwija hobby czy uprawia sport. Takie podejście zapewnia elastyczność rozwiązań dopasowanych do realiów życia (np. pracy w systemie zmianowym czy częstych delegacji). Pozwala także młodemu człowiekowi poczuć się w pełni uczestnikiem życia rodzinnego, podejmującym samodzielnie decyzje w ważnych sprawach.
Szczególne więzi
W świetle art. 113 § 1 k.r.o. rodzice i dzieci są zarówno uprawnieni, jak i zobowiązani do utrzymywania wzajemnych kontaktów. Przykładowe ich formy określa § 2 tego przepisu, wskazując na odwiedziny (wizyty), spotkania oraz zabieranie syna lub córki poza miejsce stałego pobytu (np. do innej miejscowości lub kraju). Są to sposoby przebywania z dzieckiem „twarzą w twarz”, czyli kontaktu bezpośredniego, angażującego najwięcej zmysłów uczestników. Charakterystyczna jest tu bliskość fizyczna oraz dotrzymywanie sobie towarzystwa. Przyjazdy rodzica do dziecka mogą być dobrym rozwiązaniem przejściowym, np. gdy konieczne jest odbudowanie więzi rodzicielskiej.
Istotne jest także kontaktowanie się poprzez bezpośrednie porozumiewanie się oraz korespondowanie (wbrew pozorom cenne mogą okazać się także tradycyjne listy, pocztówki czy podobne przesyłki). Mając na uwadze szybki rozwój technologii, a także m.in. częste przeprowadzki rodziców, art. 113 k.r.o. wskazuje również na możliwość posługiwania się m.in. środkami komunikacji elektronicznej (np. komunikatorami Skype, Zoom czy WhatsApp oraz wideorozmowami). Ciekawym i integrującym rodzica z dzieckiem rozwiązaniem może być np. wspólne granie w gry komputerowe, również w trybie online.
Wspólne określenie formy kontaktu
Jeśli dziecko przebywa na stałe u jednego z rodziców, formy kontaktów powinny być określone przez nich wspólnie. Priorytetem musi być dobro dziecka oraz jego rozsądne życzenia, np. co do miejsca spotkań. Sąd opiekuńczy odgrywa rolę pomocniczą – rozstrzyga dopiero wtedy, gdy brak jest porozumienia (art. 113¹ § 1 k.r.o.). Sąd może ograniczyć, ze względu na dobro dziecka, utrzymywanie przez nie kontaktów z rodzicami, np. zakazać porozumiewania się na odległość (art. 113² k.r.o.). W razie poważnego zagrożenia dobra dziecka, a tym bardziej gdy naruszenie jego dobra już miało miejsce (np. wskutek przestępstwa), sąd zakazuje utrzymywania kontaktów (art. 113³ k.r.o.).
Jak mogą wyglądać przykładowe kontakty z dzieckiem po rozwodzie?
Omawiając istotną – nie tylko ze względów stricte prawnych – problematykę przykładowych kontaktów z dzieckiem po rozwodzie, zwróciliśmy już uwagę na regulacje k.r.o. Z pewnością zauważyłeś, że prawo preferuje ugodowe, wolne od kazuistyki (nadmiernego szczególarstwa) załatwienie spraw przez rodziców dziecka. Dzięki temu rozwiązania prawne nadążają za dynamiką życia. Stale pojawiają się nowe formy kontaktów, takie jak np. założenie dziecku strony internetowej czy konta w serwisie typu YouTube. Pozwala to rodzicowi na śledzenie życia dziecka oraz dzielenie się swoimi refleksjami, przeżyciami, a także zdjęciami i nagraniami, np. z ważnych wydarzeń.
Jak podejść do sprawy?
Moje doświadczenie jako adwokata zajmującego się od kilkunastu lat prawem rodzinnym dowodzi, że omawiane tu porozumienie powinno być realistyczne, nakierowane na merytorykę oraz najlepiej pojęte potrzeby dziecka. Warto brać pod uwagę perspektywę długofalową, zachowując równowagę między niezbędną dozą ogólności porozumienia a szczegółowymi ustaleniami, które są konieczne do sprawnej realizacji praw i obowiązków rodziców oraz dziecka. Sporne mogą okazać się z pozoru oczywiste kwestie i niuanse, np. czy „weekend” obejmuje tylko sobotę i niedzielę, czy również piątek? Od której godziny? Warto, np. z pomocą doświadczonego w redagowaniu umów i innych dokumentów prawnika, doprecyzować takie detale w porozumieniu pisemnym. Dzięki temu ewentualne konflikty zostaną stłumione w zarodku.
Kontakty powinny obejmować nie tylko zajęcia i spotkania w czasie wolnym (np. gdy rodzic ma urlop, a dziecko ferie czy wakacje). Wskazane jest zapewnienie uczestnictwa w codziennych sprawach dziecka (np. pomoc w nauce, udział w treningach, kibicowanie na zawodach). Kluczem jest naturalność wspólnego spędzania czasu, dzięki której w pewnej mierze możliwe jest zrekompensowanie dziecku kryzysu związanego z rozwodem. Niekiedy wskazane będzie zapobieganie, zwłaszcza na początku kontaktów, spotykaniu się dziecka z nowym partnerem rodzica. Czasami, np. w obliczu migracji ekonomicznych i eurosieroctwa (sytuacji, w której rodzice emigrują zarobkowo, pozostawiając dziecko w kraju), kontakty będą mogły być realizowane głównie lub niemal wyłącznie w formach pośrednich (telefon, komunikatory, poczta). Ograniczenia są w takich wypadkach wymuszone sytuacją faktyczną.
Istotnym warunkiem urzeczywistnienia prawa do kontaktów jest wywiązywanie się przez rodzica, z którym dziecko mieszka, z jego obowiązków. Chodzi tu nie tylko o fizyczne przygotowania (np. spakowanie rzeczy potrzebnych na wyjazd), ale ważne jest też przygotowanie psychiczne dziecka. Dzięki temu będzie ono gotowe na spotkanie i pozytywnie nastawione. Można mówić o obowiązku niezakłócania kontaktów wynikającym z art. 113 k.r.o. Zwróć uwagę, że przyjęcie w porozumieniu, iż realizacja kontaktów to jedynie uprawnienie, z którego rodzic nie musi korzystać, naruszałoby ten przepis (zob. uchwałę SN z 28.04.2022 r., III CZP 87/22).
