Rozwód z orzeczeniem o winie ze względu na zdradę dotyczy zwykle małżeństw, w których mamy do czynienia z poważnym kryzysem, a często także silnym konfliktem. Łączy się z tym poczucie krzywdy po jednej lub obu stronach. W takich sytuacjach szczególnie istotna jest przemyślana redukcja szkód. Sprzyja temu sprawne przeprowadzenie postępowania, począwszy od przygotowania pozwu.
Spis treści:
Niewierność w świetle przepisów
Wpływ winy na obowiązek alimentacyjnym
Ważne rozróżnienia
Co może się znaleźć w piśmie powoda?
Jakie zachowania naruszają obowiązek wierności?
Stan prawny i stan faktyczny
Rozwód z orzeczeniem o winie ze względu na zdradę żony lub męża w świetle prawa
Prawomocny rozwód z orzeczeniem o winie ze względu na zdradę żony lub męża ma duże znaczenie zarówno dla samych rozstających się małżonków, jak i innych osób, np. dorastających dzieci (które zwykle chcą wiedzieć, kto odpowiada za rozpad rodziny).
Niedochowanie wierności ma istotny wymiar moralny (zdrada małżeńska jest nieakceptowana w niemal każdym społeczeństwie). Zdrada narusza także prawny obowiązek wierności małżeńskiej, o którym mowa expressis verbis w art. 23 k.r.o. Jest zatem czynem bezprawnym (sprzecznym z porządkiem prawnym, zob. wyrok SN z 5 grudnia 1997 r., I CKN 597/97).
Wpływ winy na obowiązek alimentacyjnym
Przypisanie winy jednemu z małżonków wiąże sądy i inne organy państwa (art. 365 k.p.c.). Wyrok prawomocny ma także powagę rzeczy osądzonej (res iudicata, art. 366 k.p.c.). To, czy i komu sąd rozwodowy przypisał winę doprowadzenia do rozkładu pożycia, wpływa na kształt obowiązku alimentacyjnego między rozwiedzionymi (art. 60 k.r.o.), może mieć wpływ na orzeczenia sądu opiekuńczego dotyczące władzy rodzicielskiej oraz np. decydować o ustaleniu nierównych udziałów we wspólnym majątku rozwiedzionych (art. 43 § 2 k.r.o.).
Istotne rozróżnienia
Czym innym jest samo wywołanie (przez działania lub zaniechania jednego lub obojga partnerów) rozkładu pożycia małżeńskiego, czym innym zaś kwestia zawinienia tego rozkładu. Mogą mieć miejsce sytuacje, gdy rozkład występuje, jest zupełny i trwały, lecz nikomu nie można przypisać winy (np. przypadki związane z uzależnieniami, ciężkimi chorobami – zwłaszcza psychicznymi).
Zwykle jednak zdrada jest działaniem w pełni świadomym i dobrowolnym (wyrazem aktu woli danej osoby). W konsekwencji dopuszczenie się jej będzie zazwyczaj przemawiać za przypisaniem winy. Oczywiście nie ma tu jednej, sztywnej reguły. Doświadczenie adwokatów zajmujących się pomocą prawną i występowaniem przed sądami jako pełnomocnicy w sprawach rozwodowych pokazuje, że także przy zdradzie – nie tylko wielokrotnej – może być niekiedy konieczne wzięcie pod uwagę szczególnych okoliczności (np. tzw. seksoholizmu, czyli uzależnienia seksualnego).
Widać tu doskonale znaczenie dokładnego przeanalizowania sytuacji w perspektywie dorobku orzecznictwa, a także wiedzy psychologicznej, medycznej i seksuologicznej (zob. co do przypisania winy i choroby psychicznej wyrok SN z 5 stycznia 2001 r., V CKN 915/00).
Co może znaleźć się w pozwie o rozwód z orzeczeniem o winie ze względu na zdradę męża lub żony?
Przygotowanie dobrze napisanego pozwu o rozwód z orzeczeniem o winie – np. ze względu na zdradę, której dopuścił się mąż lub żona – ma często decydujące znaczenie dla przebiegu całego postępowania. Nie powinno zatem zaskakiwać, że klienci kancelarii są zainteresowani tym, jakie argumenty będą miały znaczenie.
Zawsze wyjaśniam, że szczególnie istotna jest oparta na pełnym zaufaniu współpraca powoda (powódki) z prawnikiem. Dialog, szczera i merytoryczna rozmowa oraz dokumenty, nagrania czy inne źródła wiedzy o sprawie pozwalają ustalić, kiedy i w jakich okolicznościach rozpoczął się, a następnie utrwalił rozkład pożycia. Analiza przeprowadzona przez adwokata wyjaśnia także, czy i kto jest tego winien.
Zebrana wiedza umożliwia nakreślenie projektu pozwu oraz opracowanie strategii działania dopasowanej do konkretnej sytuacji.
Kiedy można mówić o niewierności?
Orzecznictwo pojęcie wierności małżeńskiej rozumie szeroko. Nie chodzi tu jedynie o powstrzymanie się od stosunków seksualnych z innymi osobami niż małżonek (wyrok SN z 16 września 1999 r., II CKN 486/98).
Koliduje z obowiązkiem wierności (a zatem jest bezprawne) takie postępowanie, które nawet jedynie stwarza pozory naruszenia tego obowiązku, np. zachowania wskazujące na nawiązanie więzi emocjonalnej i erotycznej (a zatem nie wyłącznie przyjacielskiej). Do przyjęcia winy może nie być konieczne udowodnienie zdrady w sensie fizycznym (tego, że miały miejsce zachowania erotyczne lub seksualne). Wystarczy udowodnienie, że dane zachowanie wskazywało na jej pozory (wyrok SA w Katowicach z 12 marca 2010 r., I ACa 51/10).
Zachowanie, które można uznać za zdradę, to nie tylko jednorazowy akt seksualny bądź dłuższy romans. Może to być nawet nawiązanie silnej więzi emocjonalnej (np. poprzez rozmowy – dziś często on-line – telefony, wiadomości czy listy), bez fizycznego kontaktu, a tym bardziej bez stosunków seksualnych (orzeczenie SN z 26 marca 1952 r., C 813/51).
Trzeba w tym miejscu dodać, że obowiązek wierności nie jest przedmiotem dyspozycji małżonków. Nie można z niego zwolnić (upoważnić do zdrady). Gdy doszło do zdrady „za pozwoleniem” lub nawet z inicjatywy drugiej strony (np. w ramach tzw. open marriage), winę ponoszą zwykle i mąż, i żona (orzeczenie SN z 7 września 1954 r., C 1255/53).
Stan prawny a stan faktyczny
Podobnie jak w sprawach cywilnych czy z zakresu prawa pracy, strony postępowania powinny przedstawiać przede wszystkim twierdzenia dotyczące faktów (np. kiedy rozpoczął się romans, jak długo trwał, czy nastąpiło pojednanie i przebaczenie). Łączy się z tym obowiązek powoływania dowodów przemawiających za daną tezą (świadków, dokumentów, nagrań, zdjęć itp.).
Uzasadnienie prawne żądań pozwu (także co do przypisania winy) jest dobrym rozwiązaniem, o ile będzie wartościowe merytorycznie i przydatne dla sądu. Innymi słowy, uzasadnienie takie powinno być rzeczowe, zwięzłe i przejrzyste. Warto powołać te orzeczenia, które bezpośrednio wiążą się ze stanem faktycznym i wyjaśniają ewentualne wątpliwości.
Nie ma potrzeby cytowania przepisów czy fragmentów podręczników lub komentarzy – sędziowie je znają. Doświadczenie pokazuje, że opracowanie solidnie uargumentowanego pozwu, tym bardziej odpowiedzi na pozew albo apelacji, wymaga wiedzy oraz praktycznych kompetencji. Dysponują nimi adwokaci i radcowie prawni, którzy doskonalą swoje umiejętności od okresu studiów poprzez aplikację, aż po zdanie egzaminu zawodowego i samodzielne świadczenie pomocy prawnej.
