Rozwód krok po kroku to przede wszystkim postępowanie przed sądem pierwszej instancji. W grę może wchodzić także orzeczenie sądu odwoławczego. Wyrok rozwodowy zapada w postępowaniu regulowanym przez ogólne przepisy k.p.c. o procesie. Występują jednak istotne odmienności, związane ze specyfiką spraw małżeńskich i rodzinnych. Warto o nich pamiętać.
Spis treści:
Jak przebiega proces rozwiązania małżeństwa?
Początek procedury
Co dzieje się w pierwszej instancji?
Gdy trzeba się odwołać?
Dwa środki zaskarżenia
Rozwód cywilny krok po kroku: od czego zaczyna się procedura?
Jak przebiega rozwód krok po kroku? Co zrobi sąd po otrzymaniu pozwu? Jaka może być reakcja pozwanego, np. na propozycję rozwodu bez orzekania o winie? Jako adwokat zajmujący się od kilkunastu lat sprawami małżeńskimi, często spotykam się z takimi pytaniami. Zawsze staram się udzielić przejrzystej odpowiedzi. Dzięki temu moi klienci wiedzą, co jest istotą postępowania sądowego. Sprawia to, że mogą planować przyszłość, bazując na sprawdzonych informacjach.
Parę słów o pozwie
Podobnie jak np. w sprawie o wykonanie umowy, do wszczęcia postępowania niezbędne jest złożenie pozwu we właściwym sądzie okręgowym (zob. art. 17 pkt 1 i 41 k.p.c.). Pozew powinien odpowiadać wymogom przewidzianym dla pism procesowych w ogóle (art. 126 k.p.c.) oraz dla pozwów (art. 187 k.p.c.). Należy również uiścić opłatę (600 zł). Gdyby pojawiły się braki formalne, przewodniczący wydziału wezwie do ich uzupełnienia. Niespełnienie wymogów formalnych we wskazanym przez przewodniczącego terminie skutkuje zwrotem pozwu (nie jest to to samo co odrzucenie pozwu albo oddalenie powództwa). Na zarządzenie przewodniczącego o zwrocie przysługuje zażalenie (art. 394 § 1 pkt 2 k.p.c.).
Jeśli pozew odpowiada wymogom prawnym, przewodniczący zarządza doręczenie go pozwanemu. Wyznacza przy tym termin złożenia odpowiedzi na pozew (art. 205^1 k.p.c.). Brak odpowiedzi w terminie może prowadzić do wydania wyroku zaocznego (art. 339 § 1 k.p.c.), nie jest jednak możliwe przyjęcie za prawdziwe twierdzeń powoda co do faktów bez postępowania dowodowego, gdyż art. 431 wyklucza stosowanie art. 339 § 2 k.p.c.
Możliwa jest zmiana powództwa, np. co do orzekania o winie (zob. art. 193 k.p.c.). Zmiany można dokonać tylko w piśmie procesowym, chyba że chodzi o roszczenia alimentacyjne (art. 193 § 2^1 k.p.c.). Jeśli zmienione żądanie dotyczy alimentów, a zgłoszono by je na rozprawie, na której pozwany nie był obecny, konieczne będzie zawiadomienie go (zob. wyr. SN z 12 XI 1982 r., III CRN 271/82). Powództwo wzajemne nie jest dopuszczalne. Pozwany może jednak żądać rozwodu bądź separacji (art. 439 k.p.c.).
Dalsze stadia
W sprawach rozwodowych posiedzenia sądu zasadniczo odbywają się przy drzwiach zamkniętych (art. 427 k.p.c.). Art. 205^12 k.p.c. pozwala także na wyznaczenie posiedzenia przygotowawczego.
Niestawiennictwo powoda na pierwszym posiedzeniu wyznaczonym w celu przeprowadzenia rozprawy pociąga za sobą zawieszenie procesu (art. 428 § 1 k.p.c.). Do podjęcia postępowania niezbędny jest wniosek powoda. Można go złożyć, gdy miną przynajmniej trzy miesiące od daty zawieszenia postępowania. Jeśli minie rok od zawieszenia, a wniosek nie zostanie zgłoszony, postępowanie trzeba umorzyć (art. 428 § 2 k.p.c.). Sąd zawiesza postępowanie także wtedy, gdy dostrzeże szanse na utrzymanie związku (art. 440 § 1 k.p.c.). Dzięki temu strony zyskują czas na przemyślenie swoich postaw i decyzji.
W zasadzie aż do zamknięcia rozprawy można przytaczać okoliczności faktyczne oraz dowody służące odparciu twierdzeń i wniosków drugiej strony. Sąd ma obowiązek zarządzenia dowodu z przesłuchania obu stron. Nie można wyrokować, bazując wyłącznie na uznaniu powództwa lub na przyznaniu faktów (art. 431 k.p.c.). Gdy brak wspólnych, a przy tym małoletnich dzieci, zaś pozwany uznaje żądania pozwu, możliwe jest ograniczenie postępowania dowodowego do przesłuchania męża i żony (art. 442 k.p.c.).
Jeśli sąd dojdzie do wniosku, że są widoki na uratowanie związku, może skierować małżonków do mediacji, której przedmiotem może być m.in. pojednanie (art. 436 § 1 i 2 k.p.c.). Skierowanie do mediacji – i to w każdym stanie sprawy – jest możliwe także w celu załatwienia spornych kwestii z zakresu m.in. alimentów i kontaktów z dzieckiem (art. 445^2 k.p.c.). Mediacja jest dobrowolna, zatem każda ze stron może sprzeciwić się jej przeprowadzeniu.
Zamknięcie rozprawy następuje po przeprowadzeniu dowodów (np. ze świadków, opinii biegłych, dokumentów). Następnie sąd wydaje wyrok, który można zaskarżyć apelacją (np. gdy oddalono powództwo ze względu na jedną z tzw. przesłanek negatywnych określonych w art. 56 § 2 i 3 k.r.o.). Dodajmy w tym miejscu, że podział majątku wspólnego może – pod pewnymi warunkami – nastąpić już w wyroku rozwodowym (art. 58 § 3 k.r.o.). Można także podjąć próbę zawarcia odpowiedniej umowy albo zdecydować się na przygotowanie wniosku rozpoczynającego postępowanie sądowe. Toczy się ono w trybie nieprocesowym.
Rozwód krok po kroku: co dzieje się po wyroku sądu okręgowego?
Przedstawiając przebieg rozwodu cywilnego krok po kroku, nie można zapomnieć o środkach zaskarżenia. Dzięki nim możliwa jest eliminacja lub korekta nietrafnych albo nieodpowiadających prawu decyzji sądu.
Apelacja i zażalenie
Apelacja to środek odwoławczy przysługujący do sądu drugiej instancji (w sprawach rozwodowych jest nim sąd apelacyjny).
Podobnie jak pozew, apelacja powinna odpowiadać ogólnym wymogom stawianym pismom procesowym. Powinna także wskazywać, od jakiego wyroku jest wniesiona oraz określać zakres zaskarżenia (w całości lub w części, np. tylko co do władzy rodzicielskiej albo sposobu korzystania ze wspólnego mieszkania). Oprócz tego w apelacji należy przedstawić w zwięzły sposób zarzuty stawiane orzeczeniu sądu okręgowego i uzasadnić je. Gdy zachodzi taka potrzeba, można powołać nowe dowody i fakty. W apelacji powinien także znaleźć się wniosek o zmianę bądź uchylenie wyroku, a wraz z nim zaznaczenie, jaki jest zakres zmiany albo uchylenia, którego domaga się skarżący (zob. art. 368 § 1 k.p.c.). Warto wiedzieć, że w zarzutach dotyczących podstawy faktycznej wyroku trzeba wskazać, jakie ustalenia co do faktów nie odpowiadają rzeczywistości lub jakie fakty istotne dla rozstrzygnięcia wcale nie zostały ustalone przez sąd pierwszej instancji (art. 368 § 1^1 k.p.c.).
Na wniesienie apelacji mamy zasadniczo dwa tygodnie, licząc od dnia doręczenia wyroku wraz z uzasadnieniem (art. 369 k.p.c.). Zasadą jest, że w przypadku uwzględnienia apelacji sąd odwoławczy orzeka co do istoty sprawy, zatem merytorycznie (art. 386 § 1 k.p.c.).
Zażalenie przysługuje na postanowienia pierwszej instancji, które kończą postępowanie w sprawie, oraz na postanowienia wymienione w art. 394 k.p.c. W zasadzie trzeba je wnieść w ciągu tygodnia od daty doręczenia postanowienia z uzasadnieniem (art. 394 § 2 k.p.c.).
Jak widać, rozwód to proces dynamiczny i złożony. Dobrym rozwiązaniem jest skorzystanie z pomocy specjalisty, obeznanego nie tylko z aktualnym stanem prawnym, lecz także z judykaturą i realiami rozpraw sądowych. Dzięki merytorycznemu wsparciu profesjonalisty uda się zdiagnozować sytuację i dobrać optymalne metody działania, nie tylko w zakresie sporządzenia apelacji czy pozwu. Ze swej strony mogę zapewnić, iż zawsze kieruję się dobrem mojego klienta i dobrem dziecka, tak jak to nakazuje etyka adwokacka.
