Separacja w Warszawie – podobnie jak w całej Polsce – jest orzekana przez sądy rzadziej niż rozwód. Jak wynika z ogólnopolskich danych, np. w pierwszej połowie 2023 r. na rozwód zdecydowało się ponad 30 tys. małżeństw, podczas gdy na separację tylko 400. Mimo to separacja może przyczynić się do odżycia związku bądź zapewnić czas na spokojne przemyślenie dalszego postępowania – nie tylko w kontekście alimentacji i wychowania dzieci.
Spis treści:
Kiedy ludzie wnoszą o separację?
Pomoc w zrozumieniu przepisów
Najważniejsze regulacje
Co obejmuje pomoc?
Skutki w obszarze majątkowym
Podział majątku
Kiedy separacja w małżeństwie w Warszawie ma miejsce?
Sprawy dotyczące separacji nie są obce adwokatom prowadzącym kancelarie w Warszawie. Często o pomoc – w tym przygotowanie pozwu o separację – zwracają się osoby, które, mimo poważnego kryzysu swego małżeństwa, liczą, że być może jeszcze da się je uratować. W takiej sytuacji wystąpienie do sądu może być sygnałem dla drugiego małżonka, który np. dopuścił się zdrady i porzucił rodzinę, że konieczne jest podjęcie dojrzałych, przemyślanych decyzji.
Pomoc w zrozumieniu przepisów
Moje doświadczenie pokazuje, że w większości przypadków – podobnie jak choćby przy sprawach o alimenty – klienci nie orientują się zbyt dobrze w prawnych konsekwencjach orzeczenia separacji. Jest to w pełni zrozumiałe. Zadaniem adwokata zajmującego się prawem rodzinnym jest wykorzystanie swojej wiedzy w najlepiej pojętym interesie klienta i jego rodziny.
W związku z tym wyjaśniam, jakie praktyczne konsekwencje mają poszczególne przepisy k.r.o. Szczególnie ważny jest art. 61(1). Zwróćmy uwagę, że – odmiennie niż przy rozwodzie – conditio sine qua non orzeczenia separacji jest wystąpienie rozkładu pożycia, który, choć zupełny, to jednak nie jest trwały (art. 61(1) § 1). Widać tu ratio legis separacji w naszym systemie prawnym – ma ona zapobiegać pochopnemu żądaniu rozwodu tam, gdzie jeszcze nie można mówić o trwałości rozpadu więzi małżeńskiej, a są widoki na uzdrowienie związku.
Najważniejsze regulacje
Warto dodać, że nawet jeśli rozkład pożycia męża i żony okazałby się zupełny, separacja prawna nie jest dopuszczalna, gdyby efektem jej orzeczenia było naruszenie dobra wspólnych dzieci małoletnich (art. 61(1) § 2). Ochronę dobra dziecka wzmacnia też zakaz orzeczenia separacji na podstawie zgodnego żądania zainteresowanych, gdy mają oni wspólne małoletnie potomstwo (art. 61(1) § 3). Warto zaznaczyć, że – odmiennie niż przy rozwodach – można orzec separację, gdy żąda jej strona ponosząca wyłączną winę rozkładu wspólnego pożycia. Właśnie takie niuanse, z pozoru bagatelne różnice w redakcji poszczególnych przepisów, są kluczowe. Z tego względu zawsze mam je na uwadze w swojej praktyce.
Odmiennie niż w sprawach związanych z ograniczeniem władzy rodzicielskiej, sąd nie może działać z własnej inicjatywy i znieść separacji z urzędu. Niezbędne jest zgodne żądanie obojga zainteresowanych (art. 61(6) § 1 k.r.o.). Wraz ze zniesieniem separacji powinno zapaść także orzeczenie co do władzy rodzicielskiej nad wspólnymi dziećmi (art. 61(6) § 3 k.r.o.).
Czy pomoc adwokata podczas separacji w Warszawie obejmuje tylko przygotowanie pozwu?
Zapewniana przeze mnie – jako adwokata prowadzącego kancelarię w Warszawie – pomoc prawna nie sprowadza się do zredagowania pozwu lub zgodnego wniosku o separację. Już podczas pierwszej konsultacji – czy to na miejscu, czy też online – mam na uwadze to, że mój klient znajduje się w niełatwym położeniu. Wielkie znaczenie mają tu kwestie, takie jak wychowanie dzieci, zapewnienie im – na ile to możliwe – warunków wszechstronnego rozwoju. Wiąże się z tym zagwarantowanie środków utrzymania. Bardzo ważny jest także los wspólnego mieszkania czy domu – zarówno jako miejsca, w którym skupia się życie rodziny, jak i ważnego, często najbardziej wartościowego składnika majątku małżeńskiego.
Skutki w obszarze majątkowym
Zgodnie z art. 61(4) § 1 k.r.o., orzeczenie separacji pociąga za sobą w zasadzie takie skutki, jak prawomocny rozwód. Wyjątki – np. to, że separacja nie znosi węzła małżeńskiego – wynikają z ustawy. W obszarze majątkowym szczególnie ważne jest powstanie między mężem i żoną przymusowego ustroju majątkowego w formie rozdzielności majątkowej (zob. art. 54 § 1 k.r.o.). Rozdzielność powstaje wraz z uprawomocnieniem się wyroku albo postanowienia (gdy sąd orzekał na zgodny wniosek małżonków). Ponieważ powstaje ona z mocy prawa, sąd nie rozstrzyga o tym w swoim orzeczeniu (nie ustanawia jej). W swojej pracy pamiętam, by wyjaśnić w zrozumiały sposób mojemu klientowi, że wspomniana rozdzielność nie może być zniesiona ani modyfikowana intercyzą. Jeśli już wcześniej istniał ustrój rozdzielności, także on staje się ustrojem przymusowym.
Podział majątku
Podobnie jak po rozwodzie, mąż i żona mogą przeprowadzić podział wspólnego majątku. Podział ten można przeprowadzić nawet wtedy, gdy jeszcze trwa postępowanie o separację. Konieczne jest jednak złożenie wniosku, a przy tym podział nie może prowadzić do zbyt dużej zwłoki w postępowaniu. Takie rozwiązanie ma jednak sens tylko w niektórych sytuacjach, dlatego też zawsze dążę do dokładnego poznania położenia majątkowego klienta – zwłaszcza ustalenia, co jest objęte wspólnością małżeńską, a co np. „zwykłą” współwłasnością małżonków. Dzięki temu można dobrać jak najlepsze, mające sens w konkretnej sytuacji rozwiązania. Warto wiedzieć, że w sprawach o separację stosuje się także art. 43 § 2 k.r.o. Można zatem określić nierówne udziały we wspólnym majątku. Istotne jest wówczas ustalenie i wykazanie przed sądem, że zachodzą „ważne powody”, o których mowa w cytowanym przepisie.
Na zakończenie warto dodać, że interesująca nas rozdzielność jest skuteczna także wobec osób trzecich (erga omnes), a zatem również wierzycieli, których wierzytelności (np. z umowy kredytu na kupno wspólnego domu) powstały, zanim orzeczono separację. Wobec tego nie jest możliwe nadanie klauzuli wykonalności przeciw małżonkowi w myśl art. 787 k.p.c. (zob. post. SO w Rzeszowie z 18 lutego 2014 r., VI Gz 323/13 oraz post. SN z 26 czerwca 1974 r., III CRN 127/74).
