Utrudnianie kontaktów z dzieckiem narusza zwykle podstawowe zasady prawa rodzinnego, prowadząc do osłabienia, a nawet zniszczenia więzi dziecka z rodzicem, który nie może się z nim swobodnie widywać czy rozmawiać. Nieodpowiedzialne zachowania mogą prowadzić do groźnego dla dobra dziecka i rodziny zespołu alienacji rodzicielskiej.
Spis treści:
Przeszkadzanie w spotkaniach z drugim rodzicem a przepisy
Specyficzne sankcje
Dodatkowa gwarancja
Projekt posłów Konfederacji
Co może się zmienić?
Rozbieżne oceny
Utrudnianie kontaktów z dzieckiem drugiemu rodzicowi a przepisy
By wyjaśnić, z jakimi konsekwencjami powinna w praktyce liczyć się osoba utrudniająca np. kontakt telefoniczny ojca z dzieckiem, trzeba przypomnieć, że rodzice i dziecko mają nie tylko prawo, lecz także obowiązek utrzymywania kontaktów. Kontakty nie są formą wykonywania władzy rodzicielskiej ani nie są uwarunkowane jej posiadaniem (art. 113 § 1 k.r.o.), jednak ich utrzymywanie nie jest pozostawione swobodnemu uznaniu rodziców. Pojawia się zatem pytanie o karę lub inne sankcje za utrudnianie kontaktów z dziećmi.
“Kara” cywilna za utrudnianie kontaktów z dzieckiem
Chcę w tym miejscu zwrócić Twoją uwagę na art. 59815 k.p.c. Przepis ten stanowi, że jeśli osoba, pod której pieczą pozostaje dziecko, nie wykonuje wcale bądź wykonuje niewłaściwie obowiązki określone w orzeczeniu sądowym co do kontaktów, sąd opiekuńczy zagrozi jej nakazaniem zapłaty na rzecz uprawnionego oznaczonej sumy. Nalicza się ją za każde naruszenie (art. 59815 § 1 k.p.c.).
Obowiązki dotyczące kontaktów mogą być określone także w ugodzie zawartej przed mediatorem bądź sądem. Nie stosuje się tu art. 570 k.p.c. – konieczny jest wniosek do sądu, który nie działa z urzędu (art. 59818 § 1 k.p.c.). Wniosek taki możesz przygotować z pomocą prawnika, który zredaguje pismo w przejrzysty sposób i zapewni wsparcie, gdy chodzi o zebranie i przedstawienie dowodów.
Również uprawniony do kontaktu z dzieckiem albo osoba, której sąd kontaktu zakazał, w razie naruszenia obowiązków przewidzianych w orzeczeniu bądź ugodzie dotyczącej kontaktów, powinna liczyć się z zagrożeniem zapłaty określonej przez sąd opiekuńczy sumy. Tym razem należy ją zapłacić osobie, pod której pieczą pozostaje dziecko (art. 59815 § 2 k.p.c.). Na oba postanowienia, o których mowa w art. 59815 k.p.c., przysługuje zażalenie.
W razie dalszego braku realizacji obowiązków sąd opiekuńczy nakaże zapłatę wspomnianej sumy w wysokości adekwatnej do liczby naruszeń. W wyjątkowych sytuacjach wysokość kwoty z art. 59815 k.p.c. może być zmieniona (nie tylko obniżona) z powodu zmiany okoliczności sprawy (art. 59816 § 1 k.p.c.). Od postanowienia przysługuje zażalenie. Gdy interesujące nas orzeczenie stanie się prawomocne, stanowi ono tytuł wykonawczy niewymagający nadawania klauzuli wykonalności (art. 59816 § 4 k.p.c.).
Dodatkowa gwarancja
Zwróć uwagę, że zgodnie z dotyczącym ustalenia kontaktów z dzieckiem art. 5821 § 3 k.p.c., sąd opiekuńczy może zagrozić nakazaniem zapłaty oznaczonej kwoty na zasadach wynikających z art. 59815 k.p.c., jeżeli wystąpi uzasadniona obawa, że naruszone mogą zostać obowiązki wynikające z postanowienia o kontaktach. Dotyczy to zarówno osoby sprawującej pieczę nad dzieckiem, jak i rodzica lub innej osoby mającej uprawnienie do kontaktu bądź osoby, której kontaktu zabroniono. Art. 5821 § 3 k.p.c. znajduje odpowiednie zastosowanie do orzeczenia sądowego dotyczącego pieczy naprzemiennej (art. 5821 § 4 k.p.c.).
Projekt posłów Konfederacji
Odnosząc się do możliwości złożenia wniosku o ukaranie za utrudnianie kontaktów z dzieckiem, chcę zaznaczyć, że w publicystyce i wśród specjalistów obecne są od dość dawna postulaty wprowadzenia – czasami bardzo surowych – kar za utrudnianie kontaktów. Warto w związku z tym zwrócić uwagę na procedowany w Sejmie projekt nowelizacji Kodeksu karnego i Kodeksu wykroczeń (druk sejmowy nr 2212).
Co może się zmienić?
Autorzy projektu postulują wprowadzenie do k.k. nowego art. 209a. Ma on przewidywać m.in. penalizację występku polegającego na uporczywym uchylaniu się od wykonania orzeczonego lub ustalonego w ugodzie obowiązku utrzymywania kontaktów z dzieckiem. Karalne ma stać się także uporczywe uchylanie się od wykonania związanego z kontaktami obowiązku wydania dziecka.
Do penalizacji konieczne będzie stwierdzenie, że sprawca działał umyślnie. Wynika to z art. 8 k.k., zgodnie z którym występek można popełnić nieumyślnie tylko wtedy, gdy tak stanowi przepis ustawy. Przewidziano stosunkowo łagodne sankcje: grzywnę, karę ograniczenia wolności lub karę jej pozbawienia do roku. Przestępstwo z art. 209a ma być ścigane jedynie na wniosek osoby pokrzywdzonej.
Projekt przewiduje także dodanie do Kodeksu wykroczeń nowego art. 106a. Zgodnie z nim osoba, która nie stosuje się do orzeczonego sądownie lub ustalonego mocą ugody (tak sądowej, jak i przed mediatorem) sposobu realizacji kontaktów lub związanego z tym obowiązku wydania dziecka, podlega za każdym razem albo karze nagany, lub grzywny. I tym razem do ścigania konieczna jest inicjatywa pokrzywdzonego. Wykroczeniami miałyby zatem stać się czyny „mniejszego kalibru”, niepolegające na uporczywym uchylaniu się od wykonania orzeczenia lub ugody.
Jak wskazano w uzasadnieniu projektu, podobne do proponowanych przepisy karne są znane np. we Francji (art. 227-5 i 227-9 Code pénal). Wzorując się na rozwiązaniach zagranicznych, autorzy projektu proponują także wprowadzenie do k.k. możliwości orzeczenia wobec tego, kto utrudnia kontakty, środka zabezpieczającego w formie terapii (zmiana w art. 93c k.k.). Dzięki temu można będzie oddziaływać uświadamiająco i wychowawczo na sprawcę.
Rozbieżne oceny
Projekt został negatywnie oceniony przez Prokuratora Generalnego, który uznał, że karze podlegałby nie ten, kto uniemożliwia kontakt z dzieckiem, lecz ten, kto uchyla się uporczywie od realizacji obowiązku kontaktów ustalonego orzeczeniem albo ugodą. Tymczasem – jak wskazuje PG – sądy zwykle orzekają o uregulowaniu kontaktów w aspekcie prawa do nich, nie zaś obowiązku kontaktowania się. Zdaniem Prokuratora, jeśli twórcy projektu zamierzali spenalizować uniemożliwianie lub utrudnianie korzystania przez rodzica czy opiekuna z prawa do kontaktów, przepis należało zredagować inaczej. Negatywna okazała się także ocena Sądu Najwyższego.
W zasadzie pozytywnie projekt oceniła natomiast Krajowa Rada Sądownictwa, zwracając uwagę na wyrok TK z dnia 22 czerwca 2022 r., SK 3/20. Orzeczono w nim, że art. 59816 § 1 w zw. z art. 59815 § 1 k.p.c. – w zakresie sytuacji, gdy niewłaściwe realizowanie lub brak wykonywania obowiązków wiąże się z zachowaniem dziecka, które nie jest wywołane przez osobę, która sprawuje nad nim pieczę – nie są zgodne z art. 48 ust. 1 zd. 2 oraz art. 72 ust. 3 Konstytucji RP.
Projekt trafił do prac w Komisji Nadzwyczajnej Sejmu zajmującej się zmianami w kodeksach.
Niezależnie od ewentualnych zmian w k.k., dobrym pomysłem jest korzystanie z pomocy prawnika. Dzięki temu uda się wypracować rozwiązania chroniące dobro dziecka i jego więzi z rodzicami. Przyczyni się to do redukcji konfliktu i zwiększenia poczucia bezpieczeństwa nie tylko dziecka.
