Pytanie „co to jest intercyza?” jest w pełni zrozumiałe i dotyczy ważnego aspektu relacji między małżonkami. Samo słowo pojawia się nieraz w mediach, publicystyce czy np. filmach, jednak rzadko towarzyszy temu głębsza refleksja, zwłaszcza w kontekście prawnym. Doskonałym pomysłem jest z pewnością zapoznanie się z aktualnymi unormowaniami. Sprzyja to ochronie dobra Twej rodziny.
Spis treści:
Szczególna umowa między mężem i żoną
Kluczowe przepisy
Skąd wzięło się to słowo?
Kilka kwestii wartych uwagi
Ograniczona swoboda i „warunek prawny”
Podobne skutki – odmienne narzędzia
Wsparcie adekwatne do Twoich potrzeb
Co to jest intercyza i co mówi o niej polskie prawo?
Intercyza – czy to zawarta już po zawarciu związku, czy to przedmałżeńska – to synonim umowy majątkowej małżeńskiej. By poznać więcej szczegółów, trzeba spojrzeć okiem praktyka na unormowania zawarte w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym.
Kluczowe regulacje
W myśl art. 47 § 1 k.r.o. mąż i żona mogą zawrzeć specjalną umowę, w której rozszerzą bądź ograniczą wspólność ustawową. Mogą także zdecydować się na ustanowienie rozdzielności majątkowej bądź rozdzielności z późniejszym wyrównaniem dorobków. Dla ważności takiej umowy majątkowej konieczne jest zachowanie formy aktu notarialnego. Zawarcie intercyzy może nastąpić ex ante, jeszcze na etapie narzeczeństwa (art. 47 § 1 in fine). Można ją podpisać, póki trwa małżeństwo, nawet na etapie, gdy toczy się już postępowanie w sprawie o rozwód, lecz wyrok jeszcze nie stał się prawomocny (np. wniesiono apelację). Widać tu znaczenie racjonalnego planowania i wsparcia merytorycznego adwokata doświadczonego w prowadzeniu spraw małżeńskich.
Umowa może być zmieniona, może także zostać rozwiązana przez jej strony. W przypadku rozwiązania intercyzy podczas trwania związku małżeńskiego powstaje na nowo wspólność ustawowa. Strony umowy mogą jednak – np. po konsultacjach z prawnikiem – zdecydować inaczej (art. 47 § 2 k.r.o.).
Niezależnie od kształtu interesującej nas umowy wiążące pozostają przepisy tworzące tzw. małżeński ustrój podstawowy, tj. art. 27 i n. k.r.o.
Względem osób trzecich (np. banku albo innych wierzycieli) mąż lub żona mogą powołać się na intercyzę, o ile jej zawarcie i rodzaj umowy (np. wprowadzająca rozdzielność) były tym osobom wiadome (art. 47¹ k.r.o.).
Intercyza nie działa wstecz (zob. wyrok SA w Poznaniu z 28.03.1995 r., I ACr 844/94).
Zajrzyjmy do słowników
Co ciekawe, samo słowo „intercyza” pochodzi ze średniowiecznej łaciny. Rzeczownik intercisa oznaczał umowę, zwłaszcza normującą sprawy majątkowe. Mógł także oznaczać kontrakt w formie pisemnej, zwłaszcza odciętą połowę dokumentu (każda ze stron zachowywała po jednej połówce na dowód dokonania czynności). Zwróć uwagę, że słowo „intercyza” nie pojawia się w k.r.o. ani innych aktach prawnych, np. k.c. albo k.p.c. Jest za to spotykane w piśmiennictwie i wśród praktyków.
O czym jeszcze warto wiedzieć, zastanawiając się, co to jest intercyza małżeńska?
Wyjaśniając, co to jest intercyza (nie tylko ta przedmałżeńska, między nupturientami), odnieśliśmy się już do kluczowych regulacji z zakresu ustrojów majątkowych w małżeństwie. Moje doświadczenie jako adwokata pokazuje, że w praktyce, np. w razie zamiaru podziału majątku wspólnego bez rozwodu, szczególnego znaczenia nabierają detale. Zwrócenie uwagi właśnie na nie zapewnia efektywną i całościową pomoc prawną.
Ograniczenia swobody i „odroczona skuteczność” umowy
Nasze prawo przewiduje tzw. numerus clausus, czyli zamknięty katalog (listę) typów ustrojów majątkowych. Podobnie jest np. w prawie szwajcarskim. Można wybrać jeden z ustrojów wskazanych w k.r.o. W niektórych sytuacjach dopuszczalne jest ustanowienie umową ustroju wspólności ustawowej, np. jeśli małżonkowie nie chcą pozostawać w ustroju przymusowym orzeczonym sądownie na żądanie któregoś z nich bądź wierzyciela męża lub żony (zob. art. 52 k.r.o.).
De lege lata nie jest dopuszczalne „zapożyczenie” reżimu majątkowego z prawa obcego bądź z nieobowiązujących już przepisów polskich. Nie można także stworzyć „ustroju mieszanego”, np. łączącego wspólność ograniczoną z rozdzielnością z wyrównaniem dorobków. Większą swobodę zapewnia np. prawo francuskie.
Wspomniana „odroczona skuteczność” odnosi się do tego, że intercyza przedmałżeńska zaczyna wywierać skutki prawne dopiero w momencie zawarcia małżeństwa. Zawarcie związku jest zatem tzw. conditio iuris, czyli warunkiem prawnym. Skuteczność czynności zależy od realizacji określonego wymogu ustawowego. Nie jest to to samo co warunek – zdarzenie przyszłe i niepewne, o którym mowa w art. 89 k.c.
Inne umowy – podobne skutki
Intercyza nie może być zawarta między osobami żyjącymi w wolnym związku (konkubinacie). Brak tu małżeństwa, zatem brak też ustroju majątkowego łączącego męża i żonę. Mimo to efekty podobne do ustroju wspólności albo rozdzielności z wyrównaniem dorobków da się uzyskać, korzystając z innych narzędzi prawnych.
W grę wchodzi umowa darowizny bądź np. nabycie określonych składników majątku razem (zainteresowani stają się współwłaścicielami w częściach ułamkowych). Do prowadzenia wspólnego biznesu można wykorzystać umowę spółki cywilnej lub powołać do życia spółkę jawną albo np. komandytową. Z pomocą adwokata bądź radcy prawnego można ponadto opracować projekt testamentu lub innych aktów zabezpieczających Twego partnera życiowego. Płeć i stan cywilny nie mają tu znaczenia.
Pomoc prawna dopasowana do Twoich oczekiwań
Jak widzisz, prawo rodzinne i cywilne, w tym zasada swobody umów, zapewniają znaczną, charakterystyczną dla prawa prywatnego autonomię. Warto skorzystać z pomocy specjalisty mającego wykształcenie akademickie oraz doświadczenie zdobyte w trakcie aplikacji i pracy zawodowej, m.in. w sporządzaniu projektów umów. Analiza sytuacji majątkowej męża i żony oraz planów na przyszłość, np. dotyczących inwestowania w spółki handlowe, pozwoli na opracowanie optymalnych rozwiązań. To samo dotyczy narzeczonych lub osób żyjących w związku nieformalnym, planujących np. wspólne kupno mieszkania albo prowadzenie działalności gospodarczej.
