Mieszkanie męża i prawa żony do korzystania z niego po rozwodzie to kwestia istotna nie tylko dla osób, których małżeństwo znajduje się w kryzysie na tyle dużym, że myślą o jego rozwiązaniu. W mieszkaniu albo domu koncentruje się życie rodziny, wychowują się tam również dzieci. Z pewnością dobrym pomysłem jest dowiedzenie się, co na ten temat mówią przepisy.
Spis treści:
Lokal należący tylko do jednego z byłych małżonków: jakie uprawnienia ma druga strona?
Kluczowy przepis
Detale ważne w konkretnych sprawach
Jak wygląda praktyka sądowa?
Szczególne sytuacje
Mieszkanie męża i prawa żony po rozwodzie w świetle Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego
W praktyce szczególne znaczenie dla wyjaśnienia, co przepisy mówią o mieszkaniu męża i prawach żony do tego lokalu po rozwodzie, ma art. 58 k.r.o. Uregulowane zostały w nim tzw. inne rozstrzygnięcia sądu rozwodowego (zatem niedotyczące samego rozwiązania małżeństwa i winy za rozkład pożycia). Najistotniejszy może wydawać się art. 58 § 1, w którym mowa o rozstrzygnięciu co do władzy rodzicielskiej oraz kontaktach matki i ojca z dzieckiem. Doświadczenie prawników reprezentujących strony procesów rozwodowych wskazuje jednak, że często bardzo istotne dla położenia rodziny okazują się także inne, z pozoru mniej ważne elementy wyroku.
Kluczowy paragraf
Zgodnie z art. 58 § 2 k.r.o., w sytuacji, gdy mąż i żona zajmują wspólne mieszkanie, sąd w wyroku rozwodowym powinien orzec o sposobie korzystania z tego lokalu. Dotyczy to jedynie czasu, w którym rozwiedzeni będą w nim wspólnie zamieszkiwać. W wyjątkowych sytuacjach, gdy mąż bądź żona postępuje w sposób rażąco naganny (np. dopuszcza się agresji fizycznej bądź słownej), a przez to uniemożliwia wspólne mieszkanie, sąd jest uprawniony do nakazania eksmisji. Niezbędny do tego jest wniosek drugiego małżonka (art. 58 § 2 zd. 2 k.r.o.).
Orzeczenia dotyczącego sposobu korzystania z mieszkania nie należy mylić z podziałem wspólnego mieszkania rozwodzących się stron bądź przyznaniem go przez sąd rozwodowy mężowi lub żonie. Na takie rozstrzygnięcie pozwala art. 58 § 2 zd. 3 k.r.o.
Spojrzenie na szczegóły dotyczące mieszkania męża i praw żony po rozwodzie
Pisząc o orzeczeniu sądu rozwodowego w zakresie, w którym może ono dotyczyć mieszkania męża i ewentualnych praw żony po rozwodzie, zwróciliśmy już uwagę na szczególnie ważny art. 58 § 2 k.r.o. W dalszej kolejności z pewnością warto zapoznać się np. z wypowiedziami judykatury. Dzięki temu dowiesz się więcej i lepiej zrozumiesz, jak sądy stosują poszczególne regulacje prawne.
Jak przedstawia się praktyka?
Interesujące nas rozstrzygnięcie dotyczy w zasadzie każdego mieszkania, które zajmują rozwodzący się małżonkowie. Chodzi o faktyczne dysponowanie lokalem – tytuł prawny (odrębna własność lokalu, współwłasność męża i osoby trzeciej itd.) nie ma tu znaczenia.
Rozstrzygnięcie sądu rozwodowego ma charakter tymczasowy i obowiązuje, dopóki byli małżonkowie zamieszkują wspólnie. Decyzja sądu o sposobie korzystania z mieszkania nie przesądza o tytule prawnym do lokalu, nie stwarza także np. prawa użytkowania czy służebności mieszkania po stronie tego z małżonków, do którego mieszkanie nie należy. Nie determinuje również sposobu podziału majątku wspólnego.
Warto wiedzieć, że wraz z orzeczeniem rozwodu żona straci prawo do korzystania z mieszkania należącego do męża, które wynika z art. 28¹ k.r.o. Utraci także status lokatora przewidziany w unormowaniach dotyczących ochrony praw lokatorów (zob. np. postanowienie SO w Kielcach z 27.11.2013 r., II Ca 984/13 oraz uchwałę SN z 23.07.2008 r., III CZP 73/2008).
Orzeczenie sądu rozwodowego dotyczące korzystania z mieszkania jest podobne do dokonania podziału rzeczy jedynie do używania (quoad usum). Sąd może też, w miarę potrzeb w konkretnej sytuacji, uregulować wzajemne relacje byłych małżonków podczas wspólnego zamieszkiwania. W tym celu wyda on odpowiednie zakazy albo nakazy związane z korzystaniem z pomieszczeń w lokalu, zwłaszcza tych niezbędnych obojgu (kuchnia, łazienka, przedpokój itd.).
Bywa, że jedno samodzielne mieszkanie jest wykorzystywane podzielnie (jedną część zajmują wspólnie rozwodzący się, drugą inne osoby, np. krewni). Mamy wówczas do czynienia z posiadaniem osobnych części tego samego lokalu. Wtedy sąd może, w oparciu o art. 58 § 2 k.r.o., orzec jedynie co do tej części mieszkania, którą władają małżonkowie. Reszta, jako zajmowana przez osoby trzecie, nie jest objęta kognicją sądu rozwodowego. W konsekwencji sąd ten nie może o niej orzec, nawet gdyby uznał, że sprzyjałoby to dobru rodziny.
Specyfika niektórych spraw
Warto w tym miejscu dodać, że dotyczący mieszkania art. 58 § 2 k.r.o. może stanowić podstawę orzekania jedynie w trakcie postępowania rozwodowego (zob. uchwałę SN z 20.09.1990 r., III CZP 53/90 oraz np. postanowienie SN z 26.11.2009 r., III CZP 96/09). Od orzeczenia w interesującym nas zakresie można odstąpić w wyjątkowych sytuacjach. Chodzi tu o przypadki, gdy rozwiedzeni sprzeciwiają się takiemu rozstrzygnięciu i sprzeciw ten jest merytorycznie zasadny. Takie podejście szanuje autonomię zainteresowanych, przyczyniając się też do przyspieszenia postępowania i redukcji konfliktu między byłymi małżonkami. Dotyczy to w szczególności sytuacji, gdy mąż i żona uzgodnili już, np. z pomocą prawnika lub mediatora, sposób korzystania z lokalu należącego do jednego z nich. Sąd powinien jednak zbadać, czy uzgodnienie takie nie koliduje z dobrem dziecka oraz odpowiadającymi prawu interesami tego z małżonków, któremu powierzone zostaje wykonywanie władzy rodzicielskiej.
Rzecz jasna, orzekanie o sposobie korzystania z mieszkania nie jest potrzebne, gdy małżonkowie de facto żyją osobno. W grę wchodzi nie tylko wyprowadzka na stałe, ale także np. dłuższy wyjazd zagraniczny albo długotrwały pobyt w zakładzie karnym (zob. np. wyrok NSA z 21.04.2011 r., II OSK 727/10). Czym innym jest nieobecność krótkotrwała, przejściowa, np. leczenie w szpitalu, pobyt w delegacji służbowej czy na urlopie. Orzeczenie o sposobie korzystania z mieszkania będzie jednak konieczne w sytuacji, gdy żona musiała opuścić mieszkanie ze względu na bezprawne, samowolne postępowanie drugiej strony (o ile wyraża wolę powrotu, zob. wyrok SN z 18.07.2002 r., IV CKN 1249/00).
Jak widzisz, stan faktyczny i prawny może okazać się złożony. Mimo to fachowe wsparcie, np. adwokata zajmującego się prowadzeniem spraw małżeńskich i rodzinnych, sprzyja racjonalnemu i rzeczowemu przeanalizowaniu sytuacji. Dzięki temu możliwe jest optymalne in concreto wykorzystanie narzędzi przewidzianych w k.r.o. i innych ustawach.
