Odszkodowanie za śmierć teściowej po rozwodzie może budzić wątpliwości, zwłaszcza że rozwiązanie małżeństwa wiąże się z konfliktem między małżonkami i rozkładem wspólnego pożycia. W związku z tym często słabną lub znikają więzy uczuciowe z teściami i innymi powinowatymi. Z pewnością warto dowiedzieć się, czy synowa lub zięć mają – nawet mimo rozwodu – roszczenia względem osoby odpowiedzialnej za zgon teściowej bądź teścia.
Spis treści:
Zadośćuczynienie dla członka rodziny w świetle kodeksu cywilnego
Kluczowe przepisy
Co mówią sądy?
Warto czytać wyroki
Jak wynagrodzić krzywdę?
Czy i kiedy możesz liczyć na odszkodowanie za śmierć teściowej po rozwodzie?
Gdy klienci mojej kancelarii pytają o odszkodowanie za śmierć teściowej po rozwodzie, często mają na myśli roszczenie o zapłatę zadośćuczynienia przewidziane w art. 446 § 4 k.c. Może także chodzić o odszkodowanie, które sąd jest władny zasądzić na rzecz osób będących najbliższymi członkami rodziny zmarłego. Takie odszkodowanie przysługuje, o ile śmierć tej osoby doprowadziła do pogorszenia ich sytuacji życiowej w znacznym stopniu (art. 446 § 3 k.c.). Odrębną sprawą jest przysługiwanie świadczenia z polisy ubezpieczeniowej (np. na życie) lub podobnej umowy.
Ważne przepisy
Wyjaśnijmy na wstępie, że w myśl wspomnianego już art. 446 § 4 k.c. sąd ma możliwość przyznania najbliższym członkom rodziny osoby zmarłej odpowiedniej sumy jako zadośćuczynienia. Przepis nie zawiera wyliczenia osób, które należy uznawać za najbliższą rodzinę. Samo zastosowanie przez ustawodawcę słowa „najbliższa” sugeruje, że chodzi o osoby pozostające w silnej więzi emocjonalnej ze zmarłym. Nie wystarczy „zwykła” bliskość, a tym bardziej luźniejsze więzy, przypominające relacje ze znajomymi albo dalszymi krewnymi. „Najbliższy” to przymiotnik w najwyższym stopniu od słowa „bliski”, oznaczający relację najmocniejszą, szczególnie serdeczną i zażyłą.
Trzeba także pamiętać, że w interesujących nas przepisach celowo użyto ogólnego określenia „najbliżsi członkowie rodziny”, a nie znanych z k.r.o. i k.c. technicznych, precyzyjnych określeń typu „zstępni”, „wstępni” itp. Dzięki temu prawo jest elastyczne i uwzględnia zróżnicowanie realiów życiowych.
Z pewnością wiesz, że teściowie nie są krewnymi, lecz jedynie powinowatymi. Mimo to powinowactwo wynikające z małżeństwa trwa, gdy małżeństwo ustanie, także wskutek rozwodu (zob. art. 61⁸ § 1 k.r.o.). Tym samym można argumentować, że również teściów można zaliczać do członków rodziny, nawet po wyroku rozwodowym.
Odszkodowanie za śmierć teściowej po rozwodzie w świetle orzecznictwa
Omawiając kwestię odszkodowania za śmierć teściowej po rozwodzie, wskazaliśmy już, że w praktyce zięć lub synowa mają na myśli przede wszystkim zadośćuczynienie za krzywdę spowodowaną zgonem matki byłego małżonka. Szczególnie istotne jest ustalenie, czy więzi inne niż pokrewieństwo de iure albo węzeł małżeński wystarczą do zaliczenia danej osoby do kręgu najbliższej rodziny.
Praktyczny wymiar wykładni
Judykatura uznaje, że krąg uprawnionych z art. 446 § 3 i 4 k.c. jest taki sam. Oczywiście chodzi o osoby najbliższe zmarłemu, jednakże określenie, kto in concreto może otrzymać zadośćuczynienie lub odszkodowanie, nie może odwoływać się jedynie do kryterium istnienia relacji pokrewieństwa lub relacji małżeńskiej. Do uprawnionych zaliczyć trzeba nie tylko wdowca lub wdowę i dzieci osoby zmarłej. Uprawnieni mogą okazać się inni krewni, powinowaci, a nawet osoby, które nie są powiązane stosunkami prawnymi wynikającymi z prawa rodzinnego. W szczególności może to być konkubent bądź jego dziecko.
Znaczenie ma istnienie między daną osobą (np. synową po rozwodzie) a zmarłym (np. teściową lub teściem) szczególnej bliskości, opierającej się na mocnej więzi uczuciowej (zob. np. wyrok SA w Katowicach z 4.10.2018 r., V ACa 697/17). Doświadczenie, w tym doświadczenie prawnika zajmującego się sprawami rodzinnymi, pokazuje, że więzi takie mogą wytworzyć się między teściami a synową bądź zięciem i trwać mimo rozpadu małżeństwa. Zasadnie zatem więzi na linii teściowa – synowa uznał za więzi rodzinne np. Sąd Apelacyjny w Krakowie (wyrok z 26.02.2014 r., I ACa 1610/13). Podkreślił przy tym, że art. 446 k.c. celowo posługuje się słowem „rodzina”, nie zaś „krewni”. Tym samym decyduje układ stosunków faktycznych, realnych więzi międzyludzkich, nie zaś sam stopień pokrewieństwa bądź powinowactwa jako kategorii stricte prawnej (zob. np. odwołujący się do wcześniejszego orzecznictwa wyrok SN z 27.06.2014 r., V CSK 445/13).
Uszczerbek uszczerbkowi nierówny
Na zakończenie warto wyjaśnić, iż w art. 446 § 4 k.c. mowa jest o zadośćuczynieniu, nie zaś o odszkodowaniu. Na czym polega różnica? Najkrócej rzecz ujmując, zadośćuczynienie to rekompensata za krzywdę, czyli szkodę niemajątkową. Odmiennie niż w przypadku odszkodowania, przyznanie i ustalenie wysokości zadośćuczynienia nie jest uwarunkowane wystąpieniem szkody majątkowej, dającej się dokładnie przeliczyć na pieniądze (np. zniszczenia jakichś rzeczy, utraty zarobków).
Znaczenie ma natężenie cierpienia wskutek śmierci bliskiej osoby, poczucie utraty i opuszczenia, ewentualne problemy psychiczne i inne dolegliwości zdrowotne wywołane przez doznaną krzywdę (chodzi tu o tzw. związek przyczynowy). Dzięki zasądzeniu określonej kwoty możliwe jest częściowe ulżenie w cierpieniu, na przykład poprzez sfinansowanie dodatkowej, nierefundowanej terapii (w tym psychoterapii), wyjazdu czy pobytu w specjalistycznym sanatorium.
Moim zadaniem jako adwokata przygotowującego np. pozew przeciwko zakładowi ubezpieczeń lub projekt ugody z osobą odpowiedzialną za krzywdę jest dokładne przeanalizowanie sytuacji. Opieram się na rozmowie i gromadzeniu potencjalnych dowodów, w tym dokumentów wskazujących na pogorszenie stanu zdrowia pokrzywdzonego. Często kluczowe okazuje się zwrócenie uwagi na detale i bagatelne na pierwszy rzut oka niuanse, wynikające np. z korespondencji ze zmarłym lub form wspólnego spędzania czasu. Takie podejście pozwala na zdystansowanie się od schematów i znalezienie rozwiązań dopasowanych do indywidualnych potrzeb klientów mojej kancelarii.
