Na pytanie, czy żona dziedziczy spadek po rodzicach męża, nie ma jednej, prostej odpowiedzi. Przewidziany w naszym prawie porządek dziedziczenia ustawowego nie obejmuje powinowatych (a zatem także synowych bądź zięciów po teściach). Odrębną sprawą jest powołanie spadkobiercy w akcie ostatniej woli. Uwzględnienia wymagają także regulacje dotyczące majątku wspólnego i majątków osobistych małżonków, zawarte w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym.
Spis treści:
Zapisy Kodeksu cywilnego
Powołanie do dziedziczenia
Co mówi Kodeks rodzinny i opiekuńczy?
Majątek wspólny a majątek odrębny
Dopasowane rozwiązania prawne
Czy w świetle Kodeksu cywilnego żona dziedziczy spadek po rodzicach męża?
Udzielenie odpowiedzi na pytanie o to, czy żona dziedziczy spadek po rodzicach męża (swych teściach), wymaga spojrzenia na kilka unormowań dotyczących dziedziczenia ustawowego. Warto dodać, że nasze wyjaśnienia dotyczą także ewentualnego dziedziczenia zięcia (męża córki).
Do dziedziczenia z ustawy powołane są przede wszystkim dzieci zmarłego oraz jego mąż bądź żona (art. 931 § 1 k.c.).
Jeżeli dziecko spadkodawcy (np. mąż, czyli syn zmarłych teściów) nie dożyło momentu otwarcia spadku, scheda, która by mu przypadała po ojcu albo matce, przypadnie jego dzieciom (zatem nie małżonce, por. art. 931 § 2 k.c.).
Gdy brak dzieci i innych zstępnych spadkodawcy, do dziedziczenia z ustawy dochodzą małżonek zmarłego i jego rodzice (art. 932 § 1 k.c.).
Nie przewidziano tym samym dziedziczenia ustawowego powinowatych, zatem także synowych bądź zięciów po swych teściach bądź teściowych. Odrębną sprawą jest odziedziczenie majątku po zmarłym mężu lub żonie, który wcześniej dziedziczył po swym ojcu albo matce. Nie można tu jednak – przynajmniej de iure – mówić o „pośrednim” dziedziczeniu żony po rodzicach jej męża.
Zawsze bardzo ważne jest dokładne ustalenie, w jakim momencie otworzył się spadek po danej osobie (np. najpierw zmarł ojciec męża, potem jego matka). Warto pamiętać, że jeśli dwie lub więcej osób zginęło w czasie, gdy groziło im wspólnie niebezpieczeństwo, domniemywa się, iż zmarły one jednocześnie (art. 32 k.c.). W konsekwencji nie dziedziczą one po sobie (por. art. 927 § 1 k.c.). Domniemanie z art. 32 k.c. jest domniemaniem wzruszalnym – można je zatem obalić, np. w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku.
W przypadku powołania do dziedziczenia
Nic nie stoi na przeszkodzie temu, by teść lub teściowa w testamencie powołali żonę syna do dziedziczenia całości bądź części spadku. Pamiętajmy, że powołanie do spadku może wynikać bądź z ustawy, bądź z testamentu (art. 926 § 1 k.c.). Spadkodawca może powołać daną osobę (lub kilka osób) do dziedziczenia części spadku (np. ¼). Wówczas dziedziczenie ustawowe obejmie pozostałą część (¾, por. art. 926 §§ 2 i 3 k.c.).
Prawu polskiemu nie jest znana konstrukcja tzw. spadku bezdziedzicznego, który objąć w posiadanie (a w konsekwencji zasiedzieć) może dowolna osoba.
Jako adwokat dysponuję kilkunastoletnim doświadczeniem w przygotowywaniu projektów testamentów, umów o zrzeczenie się dziedziczenia oraz innych aktów związanych z ukształtowaniem sukcesji, np. po przedsiębiorcy prowadzącym działalność w różnych formach prawnych.
Czy przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego mówią, że żona dziedziczy spadek po rodzicach męża?
Wyjaśniliśmy wyżej, że odpowiedź na pytanie o to, czy żona dziedziczy spadek po rodzicach męża, jest – przynajmniej gdy chodzi o sukcesję z ustawy – negatywna. Pamiętajmy jednak, że małżonkowie zwykle pozostają w ustroju wspólności ustawowej. Powstaje ona z mocy prawa już w chwili zawarcia małżeństwa, obejmując przedmioty majątkowe, które mąż lub żona nabywają w czasie jej trwania (art. 31 § 1 k.r.o.).
Wyliczenie przedmiotów, które wchodzą w skład majątku wspólnego (np. dochody z majątku obojga małżonków, pobrane pensje), jest jedynie przykładowe (słowa „w szczególności” w art. 31 § 2 k.r.o.).
Co zatem w sytuacji, gdy po zawarciu małżeństwa mąż dziedziczy po swej matce lub ojcu? Czy spadek stanie się częścią majątku wspólnego?
Majątek wspólny a majątek odrębny
Odpowiedź znajdziemy w art. 33 k.r.o., który wskazuje, co wchodzi w skład majątku osobistego męża lub żony. Odmiennie niż w art. 31, mamy tu wyliczenie zupełne (brak słów „w szczególności”). Oprócz przedmiotów majątkowych, które nabyte zostały nim powstała wspólność ustawowa, znajdziemy na liście także przedmioty majątkowe nabyte przez męża bądź żonę przez dziedziczenie, zapis zwykły bądź windykacyjny albo darowiznę.
W zasadzie stają się one składnikiem majątku osobistego, jednakże spadkodawca lub darczyńca może postanowić inaczej (art. 33 pkt 2 k.r.o.). Przepis dotyczy zarówno dziedziczenia testamentowego, jak i ustawowego. Wola spadkodawcy może być wyrażona wprost, może także wynikać z wykładni testamentu (zob. art. 948 k.c.).
Wykładni tej dokonuje przede wszystkim sąd w procesie o ustalenie, że konkretny przedmiot należy do majątku wspólnego (art. 189 k.p.c.) oraz w postępowaniu o podział majątku małżeńskiego (art. 567 § 3 w zw. z art. 684 k.p.c.).
W każdej sytuacji zapewniam pomoc prawną, w tym działanie jako pełnomocnik procesowy.
Wspólnością ustawową objęte są przedmioty zwykłego urządzenia domowego (np. większość mebli, lodówka, pralka), które służą do użytku obojgu małżonkom. Dotyczy to także sytuacji, gdy przedmioty te zostały odziedziczone (np. po rodzicach męża) bądź zapisane.
I tym razem spadkodawca ma zapewnioną autonomię decyzyjną, bowiem może postanowić, by weszły one do majątku osobistego dziedzica albo zapisobiercy (art. 34 k.r.o.).
Wątpliwości co do przynależności danego przedmiotu powinny być rozstrzygane na korzyść majątku wspólnego (zob. np. wyr. SA w Białymstoku z 5 lutego 2018 r., I ACa 747/17 oraz np. uchwałę SN z 7 lipca 2016 r., III CZP 32/16).
Efektywne narzędzia prawne
Moje doświadczenie pokazuje, że często klientom nie tyle chodzi o doprowadzenie do tego, by dana osoba dziedziczyła w sensie prawnym, co o to, by uzyskała określone przysporzenie.
W grę może wchodzić przekazanie nieruchomości, większej sumy pieniędzy, papierów wartościowych czy np. cennej kolekcji. Dzięki dokładnej analizie stanu faktycznego, zwłaszcza z pozoru drobnych detali, oraz nawiązaniu dialogu z klientem jestem w stanie dobrać optymalne rozwiązanie.
Może nim być przygotowanie testamentu zawierającego zapisy zwykłe bądź zapis windykacyjny. Czasami najlepszym pomysłem będzie darowizna nieruchomości połączona z umową o dożywocie (art. 908 i n. k.c.).
Zawsze dążę do unikania rutyny i do wychodzenia poza schematy, np. poprzez przygotowanie dopełniających się projektów testamentu i umowy darowizny. Dbam, by klient rozumiał, które rozwiązania prawne są in concreto korzystne i leżą w jego dobrze pojętym interesie.
Pozwala to na uniknięcie strat czasu oraz np. zbędnych postępowań sądowych i sporów rodzinnych (w tym niestety nierzadkich konfliktów synowych lub zięciów z teściami).
Zapewniam pomoc przed- i pozasądową, jak i reprezentację w postępowaniach związanych ze spadkobraniem, zachowkiem czy wykonaniem zapisów. Każdym postępowaniem zajmuję się osobiście, korzystając z substytucji tylko w wyjątkowych sytuacjach.
