Zastanawiasz się, czym zajmuje się prawo rodzinne? Często jako pierwsze na myśl przychodzą rozwód lub separacja, alimenty dla dzieci lub byłego męża czy żony, być może także proces o ustalenie ojcostwa. W rzeczywistości prawo rodzinne obejmuje także wiele innych zagadnień, mających zasadnicze znaczenie dla dobra dzieci, małżonków czy np. osób wymagających pomocy w zarządzaniu swym majątkiem.
Spis treści:
Jakie sprawy związane z małżeństwem reguluje KRO?
Prawo i życie rodziny
Co oprócz spraw małżeńskich normuje Kodeks?
Nie tylko polskie przepisy
Czym zajmuje się prawo rodzinne, gdy chodzi o sprawy małżeńskie?
Aby odpowiedzieć na pytanie, czym zajmuje się prawo rodzinne w kontekście spraw małżeńskich, zacznijmy od przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (k.r.o.), zwłaszcza od art. 1 k.r.o. Mają one istotne znaczenie praktyczne, gdyż dotyczą – bezpośrednio lub pośrednio – wielu aspektów życia małżonków.
Art. 1 k.r.o. określa przesłanki zawarcia ważnego małżeństwa, czy to przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego, czy przed duchownym (dotyczy to m.in. małżeństw konkordatowych). Warto pamiętać, że obywatele polscy przebywający za granicą mogą zawrzeć małżeństwo np. przed konsulem RP lub inną wskazaną osobą pełniącą funkcję konsularną.
Kolejne przepisy k.r.o. regulują m.in. jakie dokumenty są wymagane do zawarcia małżeństwa, w których sytuacjach można użyć pełnomocnika (art. 6 k.r.o.), jakie przeszkody małżeńskie występują (np. wiek, ubezwłasnowolnienie, choroba psychiczna, bliskie pokrewieństwo, adopcja), a także kiedy można żądać unieważnienia małżeństwa (przesłanki różne od tych, które obowiązują w przypadku rozwodu).
Przepisy i życie rodzinne
Kodeks określa także prawa i obowiązki małżonków: np. obowiązek wierności i współdziałania dla dobra rodziny (art. 23 i następne k.r.o.). Prawo rodzinne reguluje też stosunki majątkowe między małżonkami – od ustawowego ustroju majątkowego (wspólność, rozdzielność), przez zarządzanie majątkiem wspólnym, zasady odpowiedzialności za zobowiązania zaciągnięte przez jednego z małżonków, aż po rozliczenia wydatków i nakładów na majątek wspólny lub majątki osobiste (art. 45 k.r.o.). Ustala się również zasady umów majątkowych małżeńskich (tzw. intercyzy), które pozwalają na ustanowienie rozdzielności lub rozszerzenie wspólności majątkowej.
Kodeks wyraźnie nie obejmuje praw i obowiązków osób żyjących w konkubinacie — tzw. związek partnerski nie jest regulowany w k.r.o.
W momencie, gdy dochodzi do rozpadu małżeństwa, sprawy majątkowe i ich rozliczenie stają się szczególnie istotne. Kodeks reguluje przesłanki rozwodu oraz elementy, jakie powinien zawierać wyrok rozwodowy (art. 56 i następne). Ustala też reguły dotyczące alimentów po rozwodzie (art. 60 i 61) oraz przesłanki i skutki separacji.
Jako adwokat zapewniam pomoc prawną w różnych sprawach małżeńskich: w procesach rozwodowych, podziale majątku wspólnego, sporządzaniu intercyzy czy też w negocjacjach i ugodach dotyczących alimentów.
Czym oprócz spraw małżeńskich zajmuje się prawo rodzinne i opiekuńcze?
Chcesz dowiedzieć się, czym jeszcze zajmuje się prawo rodzinne i opiekuńcze? Kodeks rodzinny i opiekuńczy reguluje nie tylko sprawy małżeńskie, ale także inne obszary: prawa stanu czy alimenty.
Ustalenie ojcostwa lub macierzyństwa odgrywa kluczową rolę często przy sprawach spadkowych lub alimentacyjnych. Kodeks umożliwia wytaczanie powództw o ustalenie ojcostwa (art. 61(9) i nast.) oraz uznanie ojcostwa nawet dziecka poczętego. Uwzględniono też kwestie zapłodnienia in vitro i innych procedur wspomagających prokreację (art. 75(1) k.r.o.).
Relacje między dziećmi a rodzicami regulowane są przez obowiązek wzajemnej pomocy i szacunku (art. 87 k.r.o.). Zasadą nadrzędną jest dobro dziecka — decyduje ono o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej, a sąd może ją ograniczyć, zawiesić lub odebrać, jeśli to konieczne. Kodeks ustala też kwestie reprezentacji dziecka – czy to przez rodziców, czy przez przedstawiciela ustanowionego przez sąd opiekuńczy. Reguluje się także adopcję i pieczę zastępczą oraz kontakty rodzica z dziećmi.
Obowiązek alimentacji to inna istotna regulacja — zapewnienie środków utrzymania i wychowania dzieci lub innych osób uprawnionych.
Na końcu k.r.o. znajdują się przepisy dotyczące opieki i kurateli (art. 145 i nast.). Opiekę ustanawia się dla małoletnich lub dla osób całkowicie ubezwłasnowolnionych. Kuratelę natomiast stosuje się dla osób częściowo ubezwłasnowolnionych lub innych, które nie mogą samodzielnie wykonywać swych praw. Kuratela może dotyczyć także osób prawnych (np. jeśli nie mają zarządu). W przypadku osób prawnych, to sąd rejestrowy — a nie sąd opiekuńczy — ustanawia kuratora.
Zdaję sobie sprawę, że sprawy dotyczące ustalenia ojcostwa, opieki nad ubezwłasnowolnionym krewnym czy innych podobnych kwestii bywają bardzo trudne emocjonalnie i proceduralnie. Dlatego dbam o to, by klient rozumiał, na czym polega dane postępowanie i jakie są jego prawa, oraz by miał poczucie bezpieczeństwa w toku procesu.
Nie tylko polskie unormowania
Jako adwokat oferuję też pomoc, gdy chodzi o małżeństwa zawarte za granicą (lub rozwiązane przez sąd zagraniczny) albo dochodzenie alimentów od osoby zamieszkałej za granicą. W Unii Europejskiej regulacje prawa rodzinnego i opiekuńczego mają często podobną strukturę, choć istnieją istotne różnice między państwami. Na przykład w Austrii małżeństwo traktowane jest częściowo jako umowa prywatna i wymaga aktu cywilnego przed urzędnikiem — zawarcie małżeństwa tylko przed duchownym tam nie wystarcza. Ponadto od 2019 r. w Austrii dopuszczalne są małżeństwa osób tej samej płci. W Polsce sytuacja — zwłaszcza odnośnie uznania małżeństw homoseksualnych zawartych za granicą — wygląda inaczej.
