Strona główna » prawo cywilne » Podział rachunku bankowego po ustaniu wspólności majątkowej – zasady i blokady środków

Podział rachunku bankowego po ustaniu wspólności majątkowej – zasady i blokady środków

Podział rachunku bankowego po ustaniu wspólności majątkowej – zasady i blokady środków

Rozwód albo separacja nie prowadzi automatycznie do blokady wspólnego konta. Byli albo odseparowani małżonkowie mogą korzystać ze środków na rachunku albo np. zlikwidować lokatę zgodnie z zasadami przewidzianymi w umowie z bankiem. Rozliczenia między nimi nastąpią w ramach postępowania o podział majątku wspólnego. O tym, co należy do majątku wspólnego a co do majątków osobistych decyduje k.r.o.

Najważniejsze informacje

  • Wspólność majątkowa małżeńska ustaje wraz z prawomocnym rozwiązaniem małżeństwa albo orzeczeniem separacji (wówczas w jej miejsce wchodzi ustrój rozdzielności majątkowej).
  • Wspólność może także ustać, gdy zostanie zawarta umowa majątkowa małżeńska (intercyza) przewidująca rozdzielność.
  • Po ustaniu wspólności, każde z małżonków (lub byłych małżonków) ma wyrażony ułamkiem udział we wszystkich przedmiotach, które tworzyły majątek wspólny. W zasadzie udziały te są równe (po ½).
  • W skład majątku wspólnego nie wchodzą jedynie rzeczy (przedmioty materialne), lecz także prawa majątkowe, w tym wierzytelności (np. wobec banku, funduszu inwestycyjnego czy SKOK).
  • O tym, do kogo należą środki na rachunkach bankowych (np. wpłacane w czasie trwania wspólności wynagrodzenie lub dochód z działalności gospodarczej) decyduje ustrój majątkowy przyjęty w danym małżeństwie.
  • Sama wpłata środków na osobiste konto drugiego małżonka nie oznacza, że pieniądze należą do niego.

Spis treści:

Wstęp: Ustrój majątkowy małżeński a rachunki bankowe

Moment ustania wspólności majątkowej a status prawny oszczędności

Dostęp do środków na rachunku po ustaniu wspólności

Blokada środków oraz dysponowanie kontem przez jednego z małżonków

Rachunki wspólne a rachunki indywidualne zasilane ze wspólnych dochodów

Procedura sądowego podziału oszczędności i zabezpieczenia roszczeń

Rola profesjonalnego pełnomocnika w sporach o podział majątku

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Wstęp: Ustrój majątkowy małżeński a rachunki a bankowe

  • W zasadzie wraz z zawarciem małżeństwa między mężem i żoną powstaje wspólność Zaczyna wówczas istnieć majątek wspólny, do którego wchodzą przedmioty nabywane w czasie trwania małżeństwa (z pewnymi wyjątkami, określonymi wyraźnie w przepisach k.r.o.).
  • Małżonkowie mogą zawrzeć (nawet jeszcze przed ślubem) umowę majątkową małżeńską (intercyzę). Można w niej przewidzieć rozdzielność majątkową. Umowy zawarte z bankiem nie wpływają na ustrój majątkowy w małżeństwie.
  • Przepisy decydujące o tym, co należy do majątku wspólnego, a co do majątków osobistych dotyczą także rachunków bankowych i lokat.
  • To, że dana suma została wpłacona czy przelana na konto osobiste, należące tylko do jednego małżonka lub osoby trzeciej, nie oznacza, że przestaje ona być częścią wspólnego majątku.
  • Wraz z rozwodem lub innym zdarzeniem prawnym prowadzącym do ustania wspólności konieczne jest przeprowadzenie podziału majątku dorobkowego oraz dokonanie rozliczeń, związanych np. z operacjami bankowymi, w tym wypłatami dokonywanymi np. w trakcie sprawy rozwodowej. Sytuacja jest podobna do działu spadku albo zniesienia współwłasności.
  • Podział i rozliczenia z tym związane mogą być dokonane w umowie bądź w ramach postępowania sądowego.

Moment ustania wspólności majątkowej a status prawny oszczędności

Wspólność majątkowa ustaje z przyczyn określonych expressis verbis w przepisach. Są nimi:

  • Uprawomocnienie się wyroku orzekającego rozwód,
  • Prawomocne orzeczenie separacji,
  • Śmierć lub uznanie za zmarłego jednego z małżonków.

Powstanie ustroju rozdzielności majątkowej małżeńskiej następuje także na mocy intercyzy, orzeczenia sądu albo z mocy prawa (np. w przypadku ubezwłasnowolnienia lub ogłoszenia upadłości męża lub żony).

Ustanie wspólności prowadzi do przekształcenia się wspólności łącznej (bezudziałowej, nie ma w niej części wyrażonych ułamkiem) we wspólność w częściach ułamkowych (z reguły po połowie, ½ ). Z ważnych powodów każde z małżonków może żądać, by sąd ustalił istnienie nierównych udziałów we wspólnym majątku (np. 1/3 i 2/3).

Dla dalszych rozliczeń znaczenie ma historia operacji oraz saldo na rachunkach bankowych małżonków na dzień, w którym ustała wspólność. Po tym dniu nic już nie wchodzi do majątku wspólnego małżonków, gdyż przestał on istnieć w sensie prawnym.

Jak ustala się skład i wartość dzielonych aktywów?

Przy podziale majątku, sąd bierze pod uwagę stan majątku z chwili, w której ustała wspólność (np. moment rozwiązania małżeństwa). Wartość składników (np. walut obcych zgromadzonych w banku, papierów wartościowych) określa według cen rynkowych i kursów z chwili orzekania o podziale. Gdy chodzi o pieniądze polskie, sąd bierze pod uwagę nominalną wartość środków, czy to gotówki, czy to kwot znajdujących się na rachunkach bankowych.

Po ustaniu wspólność każde z małżonków (rozwiedzionych) może swobodnie dysponować kwotami, które wcześniej należały do majątku osobistego. Odbywa się to już na ogólnych zasadach. Środki, które objęte były wspólnością będą podlegać rozliczeniu na zasadach określonych w k.r.o. 

Dostęp do środków na rachunku po ustaniu wspólności

Prawo cywilne dopuszcza, by stroną stosunku prawnego był więcej niż jeden podmiot (np. kilka osób wspólnie pożycza od kogoś pieniądze). Zasada ta dotyczy również rachunków bankowych.

Wobec tego, możemy mieć do czynienia z tzw. wielopodmiotowością po stronie posiadacza rachunku. Rachunkiem wspólnym może być każdy typ rachunku bankowego poza tzw. rachunkiem rodzinnym z art. 49 ust. 4 Pr. Bank.

Szczegółowe zasady prowadzenia kont wspólnych powinny być określone w stosowanych przez konkretny bank wzorcach umownych.

Rachunek wspólny osób fizycznych

Jeżeli umowa rachunku bankowego nie zawiera innych postanowień, każdy ze współposiadaczy rachunku może samodzielnie dysponować środkami z konta.

 

Każdy współposiadacz (np. jedno z konkubentów) może w dowolnym czasie wypowiedzieć umowę. Ma to skutek także względem pozostałych współposiadaczy rachunku (art. 51a Prawa bankowego). Umowa z bankiem może zawierać odmienne postanowienia.

 

Wypowiedzenie umowy nie oznacza „blokady” środków na koncie.

 

 

 

Każdy ze współposiadaczy (nie musi ich być tylko dwoje) ma własne prawa i obowiązki, wynikające z umowy z prowadzącym rachunek bankiem.

 

 

Czym innym niż rachunek wspólny małżonków jest tzw. rachunek rodzinny, służący do wypłat świadczeń typu 800+, które nie podlegają egzekucji.

Przedstawienie bankowi prawomocnego wyroku rozwodowego nie spowoduje blokady wspólnego konta.

 

Niekiedy sama umowa z bankiem (regulamin) może przewidywać specjalne zasady dot. dysponowania środkami na wypadek sporu między współposiadaczami rachunku.

 

Rachunek indywidualny

Zasady dostępu i wypłaty środków określa umowa z bankiem.

 

Drugi małżonek może zostać ustanowiony pełnomocnikiem na ogólnych zasadach.

 

Pełnomocnictwo może być odwołane niezależnie od orzeczenia rozwodu lub separacji.

 

Zmiana bądź wypowiedzenie umowy z bankiem nie są uwarunkowane pozostawaniem lub niepozostawaniem w związku małżeńskim.

 

Rachunek wspólny może być łączny (rzadki w praktyce) albo rozłączny (najczęściej spotykany). Można stosować także rozwiązania pośrednie.

Rachunek rozłączny oznacza, że każdy z jego współposiadaczy ma prawo do samodzielnej realizacji uprawnień umownych ze skutkiem dla pozostałych.  Dotyczy to także męża i żony albo np. konkubentów czy narzeczonych.

Gdy występuje rachunek łączny, jego posiadacze mogą realizować swe prawa jedynie, gdy występują łącznie (przypomina to jeden ze sposobów reprezentacji znany prawu spółek handlowych).

Zaglądanie do pustego portfela

Blokada środków oraz dysponowanie kontem przez jednego z małżonków

Banki nie blokują rachunków automatycznie, w chwili orzeczenia rozwodu. Czym innym jest węzeł małżeński i związany z nim ustrój majątkowy, czym innym umowa z bankiem (także dotycząca rachunku wspólnego osób fizycznych).  „Blokada” jest niemożliwa również ze względów organizacyjnych – banki nie otrzymują od sądów informacji o rozwodach czy separacjach swych klientów.

Rachunki wspólne a rachunki indywidualne zasilane ze wspólnych dochodów

Rozpad małżeństwa, którego najbardziej widocznym przejawem jest zwykle rozpoczęcie sprawy rozwodowej, może wiązać się z poważnymi problemami wynikającymi z postępowania jednego z małżonków. Pojawia się ryzyko wypłaty środków ze wspólnych rachunków bankowych bez wiedzy i zgody drugiej strony.  W niektórych sytuacjach możemy mieć do czynienia np. z przywłaszczeniem z art. 284 k.k. (zob. np. wyrok SA w Poznaniu z 26 .05. 2025, II AKa 9/24).

Możemy mieć także do czynienia z wypłatą środków, które co prawda znajdują się na rachunku indywidualnym jednego z małżonków (byłych małżonków) jednak należą do majątku, który objęty był wspólnością. 

Wypłata pieniędzy z banku lub przelanie ich na inne konto (np. krewnego czy przyjaciela) nie sprawia, że znikają roszczenia związane z podziałem majątku wspólnego (np. o zwrot niektórych składników tego majątku, które drugi małżonek samowolnie zabrał). Nie znikają też roszczenia związane z pożytkami ze wspólnego majątku (w tym pożytkami cywilnymi i pożytkami prawa).

Procedura sądowego podziału oszczędności i zabezpieczenia roszczeń

  • „Blokada środków” na rachunkach w banku jest możliwa w ramach postępowania zabezpieczającego. W tym celu trzeba wystąpić z wnioskiem do sądu (zob. art. 730 i n. k.p.c.). „Blokada” to określenie potoczne. W istocie chodzi o zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego do wysokości dochodzonej przez wnioskodawcę sumy. Możliwe jest też np. zajęcie ruchomości albo różnego rodzaju wierzytelności i praw majątkowych (np. udziałów w spółkach).
  • Wypłata całości lub znacznej części środków przez jednego z małżonków już po ustaniu wspólności nie jest sama przez się nielegalna.
  • Pobranie środków ponad należny udział we wspólnym majątku rodzi obowiązek rozliczenia, np. w postępowaniu o podział majątku wspólnego. Wypłacone sumy mogą być zaliczone na poczet udziału we wspólnym majątku. Sytuacja przedstawia się analogicznie do zabrania określonych rzeczy albo gotówki, np. ze wspólnego mieszkania.
  • Do uwzględnienia określonych wierzytelności względem banku (środków na rachunkach) w podziale majątku wspólnego konieczne jest udowodnienie ich pochodzenia, zgodnie z art. 6 k.c. (ciężar udowodnienia danej okoliczności faktycznej spoczywa na tym, kto wywodzi z niej skutki prawne).

Jakie kroki podjąć, by chronić swe interesy?

Jeżeli podział umowny nie jest dobrym rozwiązaniem, trzeba zwrócić się do sądu z wnioskiem o podział wspólnego majątku. We wniosku tym trzeba wskazać m.in. rachunki bankowe, które były prowadzone w dniu ustania wspólności, historię operacji oraz ich salda na ten dzień.

Wraz z wnioskiem można także zwrócić się do sądu o udzielenie zabezpieczenia, np. przez zajęcie wierzytelności byłego męża lub żony ze wspólnego albo indywidualnego rachunku w banku.

W sprawach związanych z rozliczeniami po rozwodzie lub orzeczeniu separacji szczególnie ważną rolę gra dokumentacja bankowa, w tym zaświadczenia o stanie rachunków na dzień, w którym ustała wspólność łącząca małżonków.

Rola profesjonalnego pełnomocnika w sporach o podział majątku

Sprawy o podział majątku należą do złożonych pod względem prawnym i faktycznym. Dzieje się tak np. gdy małżonkowie dokonywali licznych operacji bankowych, inwestowali i zawierali umowy w ramach działalności gospodarczej oraz między sobą.

Szczególne znaczenie ma zebranie i analiza materiału dowodowego, w tym wyciągów przedstawiających historię rachunków w wieloletnich okresach.

Rolą adwokata jest też opracowanie pism kierowanych do sądu, w tym wniosków o udzielenie zabezpieczenia, chroniącego środki zdeponowane w banku przed ich naruszającym prawo uszczupleniem.

Adwokat bądź radca prawny dysponuje pełnymi uprawnieniami zawodowymi. Dzięki temu może działać jako pełnomocnik procesowy przed wszystkimi sądami i innymi organami państwa, w tym o podział majątku wspólnego i związane z tym rozliczenia.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Czy bank lub SKOK może dowiedzieć się, że wziąłem rozwód?

Banki ani inne instytucje finansowe nie prowadzą monitoringu stanu cywilnego swoich klientów, tym bardziej nie robią tego w czasie rzeczywistym. Nie mają do tego ani uprawnień, ani narzędzi informatycznych. Nie dokonują także automatycznych blokad rachunków, także wspólnych kont osób fizycznych, wraz z rozpoczęciem postępowania rozwodowego czy wydaniem prawomocnego wyroku. Często okazywałoby się to niekorzystne dla samych klientów banku, którzy mimo rozwodu mogą być zainteresowani prowadzeniem – np. aż do podziału majątku – wspólnego konta. Czym innym jest sytuacja, gdy np. sąd postanowił udzielić zabezpieczenia dotyczącego rachunku bankowego bądź rozpoczęło się postępowanie egzekucyjne prowadzone przez komornika.

W jaki sposób można rozliczyć środki objęte wspólnością a pobrane przez jednego z byłych małżonków?

Dzieląc majątek wspólny (np. poprzez zawarcie umowy przygotowanej z pomocą prawnika) można umówić się, że wypłacone pieniądze będą zaliczone na udział. Można także umówić się na ich zwrot w całości albo części. Spłata może być rozłożona na raty. Możliwe jest też potrącenie, odnowienie albo np. zwolnienie z długu.

Czy środki wpłacone na określone konto stają się własnością tego, do kogo to konto należy?

Ani prawo bankowe, ani prawo rodzinne nie przewiduje takiego „zlewania się” środków ze sobą. Jeżeli środki pochodziły z majątku objętego wspólnością albo przepisy nakazują zaliczać je do tego majątku, to są to składniki majątku wspólnego (np. pobrane wynagrodzenie za pracę, dochody z innego rodzaju działalności zarobkowej męża albo żony, dochód z ich majątków osobistych, art. 31 k.r.o.). Będą one podlegać podziałowi, również, jeśli znajdowały się na rachunku indywidualnym jednego z małżonków.  Małżonkowie mogą w intercyzie nie tylko wyłączyć wspólność (wprowadzić w to miejsce ustrój rozdzielności), lecz także wspólność ustawową ograniczyć lub rozszerzyć (zob. art. 48 i n. k.r.o.). Ma to wpływ na podział majątku po rozwodzie. Zawsze trzeba pamiętać – choć może się to wydawać nieintuicyjne – że czym innym są rozliczenia majątkowe na linii były mąż – była żona, czym innym stosunki prawne między nimi a bankami czy innymi uczestnikami obrotu (np. pożyczkodawcami).

Na czym polega sądowe zabezpieczenie roszczeń związanych z podziałem wspólnego majątku?

Celem postępowania zabezpieczającego jest tymczasowa ochrona praw i roszczeń uprawnionego w okresie nim zostanie wszczęte postępowaniu lub już w jego toku.  Do zabezpieczenia k.p.c. wymaga uprawdopodobnienia roszczenia oraz wskazania interesu prawnego w udzieleniu przez sąd zabezpieczenia (art. 730 i 7301 k.p.c.). We wniosku o trzeba wskazać także sposób zabezpieczenia, zaś w sprawach o roszczenia pieniężne również sumę zabezpieczenia (art. 736 § 1 k.p.c.). Zabezpieczenie roszczeń pieniężnych może mieć formę zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego (art. 747 k.p.c.).  Postanowienie sądu jest tytułem zabezpieczenia. Ze względu na czas potrzebny w sądzie do zakończenia postępowania o podział majątku wspólnego, zabezpieczenie jest rozwiązaniem dobrze chroniącym interes jednego z małżonków, pośrednio także dzieci.

Author picture

Adwokat Weronika Drejewicz – Profesjonalny Adwokat Warszawa

 

 

Adwokat Weronika Drejewicz

 

Ukończyła z wyróżnieniem Wydział Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego. Jest członkiem Warszawskiej Izby Adwokackiej. Posiada wieloletnie doświadczenie w zakresie obsługi prawnej osób fizycznych, przedsiębiorców indywidualnych oraz polskich i zagranicznych spółek prawa handlowego, zdobywane w czasie wieloletniej współpracy z renomowanymi kancelariami adwokackimi w Warszawie.

 

Specjalizuje się w świadczeniu usług w sprawach rodzinnych, cywilnych, gospodarczych, sprawach z zakresu prawa pracy, sprawach spadkowych oraz karnych, także w zakresie reprezentacji Klientów przed sądami powszechnymi oraz administracyjnymi wszystkich instancji.

 

Ponadto posiada bogate doświadczenie w zakresie obsługi prawnej transakcji handlowych oraz obsługi korporacyjnej na rzecz podmiotów gospodarczych. Posiada obszerną praktykę w obsłudze podmiotów z sektora transportowego, energetycznego, ubezpieczeniowego oraz deweloperskiego.

 

Prowadząc sprawy Klientów Adwokat Weronika Drejewicz kieruje się zasadami profesjonalizmu, uczciwości i partnerstwa, dbając o najwyższą jakość i skuteczność świadczonych usług. Zdobyta przez lata wiedza i doświadczenie w połączeniu z wnikliwością i pasją do wykonywania zawodu adwokata pozwala zapewnić Klientom kompleksową i fachową obsługę prawną oraz pełne zaangażowanie, jak również całkowicie indywidualne podejście do ich spraw.

 

Adwokat Weronika Drejewicz prowadzi obsługę prawną w języku polskim i angielskim.

 Zadzwoń do specjalisty
+48 606 264 523