Rozwód u notariusza to procedura godna uwagi nie tylko ze względu na dość długi czas oczekiwania na wyrok rozwiązujący małżeństwo. Pomysły jej wprowadzenia do polskiego prawa pojawiają się co jakiś czas, budząc spore zainteresowanie. Warto orientować się w aktualnym stanie prawnym i w proponowanych zmianach.
Spis treści:
Czy można rozwiązać małżeństwo w kancelarii notarialnej?
Stanowisko KRN
Co mówi resort?
Jak mogą wyglądać nowe przepisy?
Rządowy projekt
Wsparcie profesjonalisty
Rozwód u notariusza de lege lata i de lege ferenda
Osoby zwracające się do mnie o reprezentację przed sądem lub np. przygotowanie opinii prawnej pytają, czy możliwy jest rozwód u notariusza. Wyjaśniam im wówczas, że choć tego typu procedura jest znana prawu niektórych państw, to w Polsce małżeństwo może być rozwiązane jedynie prawomocnym wyrokiem. Dzieje się tak nawet wtedy, gdy małżonkowie zgodnie żądają rozwodu bez orzekania o winie („za porozumieniem stron”) oraz gdy nie mają małoletnich dzieci, a stan faktyczny nie budzi wątpliwości. Wyjaśniam także, że – odmiennie niż przy separacji na zgodne żądanie męża i żony – k.p.c. nie pozwala na uzyskanie rozwodu w postępowaniu nieprocesowym.
Co mówią rejenci?
Za przyznaniem notariuszom uprawnień do udzielania rozwodów opowiada się Krajowa Rada Notarialna. Poparcie dla takich rozwiązań zadeklarował w 2024 r. np. prezes KRN Aleksander Szymański, dodając, że chodzi tu o sprawy, w których brak konfliktu między mężem a żoną (np. co do winy rozkładu pożycia), a przy tym nie ma potrzeby wydawania rozstrzygnięć w zakresie władzy rodzicielskiej. Prezes Szymański dodał, że tego typu „bezsporne” rozwiązanie małżeństwa mogłoby przybrać postać całościowego uregulowania stosunków osobistych, jak i majątkowych (np. podzielenia się składnikami majątku wspólnego). Prezes KRN przypomniał ponadto, że notariusze mają już pewne doświadczenie, gdy chodzi o sprawy małżeńskie, bowiem zajmują się intercyzami. Dzięki temu mogliby odciążyć sądy i pomóc w zmniejszeniu zaległości.
Resort nie jest przeciw
Na jednej z konferencji naukowych w 2025 r. minister sprawiedliwości Waldemar Żurek mówił, że chciałby zainicjować dyskusję nad możliwością udzielania rozwodów przez notariuszy – i to nawet w sytuacji, gdy małżonkowie mają małoletnie dzieci. W takich przypadkach – wskazywał minister – konieczne powinno być przygotowanie specjalnego aktu zawierającego rodzicielski plan opiekuńczy, regulującego szczegółowo sprawy związane z opieką i utrzymaniem potomstwa. Plan byłby conditio sine qua non uzyskania rozwodu w kancelarii notarialnej. Uzupełnieniem – zależnym już od woli małżonków – byłoby dokonanie umownego podziału majątku wspólnego.
Wiceminister Arkadiusz Myrcha zauważył, że uzyskanie rozwodu u notariusza to „kwestia przyszłości”. Zdaje się jednak, że chodzi o przyszłość dość daleką, bowiem skierowany w grudniu 2025 r. do Sejmu projekt zmian w k.r.o. (druk nr 2121) przewiduje co prawda możliwość uzyskania rozwodu bez procesu sądowego, jednak organem, który miałby zajmować się takimi sprawami, jest kierownik urzędu stanu cywilnego. Można powiedzieć, że proponowana nowelizacja ma charakter swoistego testu, mającego sprawdzić odbiór nowej procedury przez społeczeństwo. Dzięki temu będzie wiadomo, jakie dalsze kroki podjąć. Ministerstwo planuje także przygotowanie nowelizacji pozwalającej na rozwód pozasądowy przed notariuszem, jednakże – jak wskazuje stanowisko resortu przesłane „Rzeczpospolitej” – są to tylko propozycje de lege ferenda, a nie gotowy projekt.
Jak mogą wyglądać przepisy dotyczące rozwodu u notariusza?
Rozwody u notariusza funkcjonują w kilku krajach europejskich, np. we Francji, Grecji i na Litwie. Skorzystanie z tej procedury nie jest obowiązkowe. Taki sam charakter miałyby polskie rozwiązania. Jak wspomnieliśmy, ministerstwo nie opracowało jeszcze nowych przepisów dotyczących rozwodu w kancelarii, jednakże dostępny jest już projekt zmian w k.r.o. mający pozwolić na rozwody w USC. Warto poświęcić mu nieco uwagi, gdyż unormowania dotyczące interesującej nas procedury mogą mieć podobny kształt.
Co proponuje Rada Ministrów?
Projekt, który wpłynął do Sejmu 19 grudnia 2025 r., przewiduje przede wszystkim wprowadzenie do k.r.o. nowego art. 58(1). Zgodnie z nim małżonkowie mogliby złożyć przed kierownikiem USC zgodne oświadczenia o rozwiązaniu małżeństwa m.in. jeśli pozostają w związku małżeńskim dłużej niż jeden rok, a przy tym nie mają ani wspólnych dzieci małoletnich, ani wspólnych dzieci poczętych, lecz jeszcze nienarodzonych. Takie rozwiązania mają chronić dobro dziecka i zapobiegać lekkomyślnemu zawieraniu małżeństw (stąd dość długi termin roczny). Złożenie oświadczeń ma obligować kierownika USC do dołączenia do aktu małżeństwa wzmianki dodatkowej o rozwiązaniu małżeństwa poprzez rozwód pozasądowy.
Proponowany art. 58(2) § 1 wskazuje, że po dołączeniu wzmianki dodatkowej o rozwodzie pozasądowym małżeństwo uważa się za rozwiązane już w momencie złożenia przez zainteresowanych, w obecności kierownika USC, wspomnianych oświadczeń. Skutki rozwodu pozasądowego mają być takie same, jak w sytuacji, gdyby sąd orzekł, że żadna ze stron nie jest winna rozkładu pożycia (art. 58(2) § 2).
Art. 58(3) projektu przewiduje specjalne powództwo o unieważnienie rozwodu pozasądowego, np. w sytuacji, gdy w momencie składania wspomnianych już przez nas oświadczeń w USC małżonkowie mieli wspólne dzieci małoletnie bądź dzieci jeszcze nienarodzone (o ile potem przyszły na świat żywe). Żądać unieważnienia rozwodu pozasądowego może także ten z małżonków, który w momencie składania oświadczenia działał np. pod wpływem groźby bezprawnej bądź błędu wywołanego podstępnie (zob. art. 58(3) § 2 projektu).
7 stycznia 2026 r. projekt rządowy został skierowany do I czytania w Sejmie. Procedura ustawodawcza zatem dopiero się zaczyna; dość prawdopodobne wydaje się weto prezydenta.
Jak widać, brane pod uwagę są różne propozycje stworzenia alternatywnej ścieżki rozwiązania małżeństwa, które de facto rozpadło się (trwały i zupełny rozkład pożycia ma być konieczny także dla uzyskania rozwodu pozasądowego). W literaturze prawniczej pojawiły się także postulaty umożliwienia rozwodu przed adwokatem lub radcą prawnym, a nawet komornikiem.
Merytoryczne wsparcie specjalisty
Niezależnie od dynamiki stanu prawnego, jako adwokat zapewniam pomoc na każdym etapie postępowania – także gdy chodzi np. o zarejestrowanie lub uznanie w Polsce rozwodu pozasądowego uzyskanego w innym kraju. Od kilkunastu lat reprezentuję mych klientów w procesach małżeńskich, także tych szczególnie trudnych. Pisma procesowe sporządzam osobiście. Osobiście występuję także na rozprawach, korzystając z substytucji tylko wtedy, gdy jest to niezbędne. Do poszczególnych spraw staram się podejść indywidualnie, opierając się na spokojnej i skrupulatnej analizie sytuacji. Dokładne poznanie położenia mego klienta i jego najbliższych (zwłaszcza dzieci) pozwala mi na dobór optymalnych rozwiązań (np. czy warto próbować uzyskać rozwód bez orzekania o winie, w jaki sposób przeprowadzić podział majątku dorobkowego).
